Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 116 SGK Vật lí 12

Bài 24. Công nghiệp hạt nhân   Đã kiểm

Đề bài

1. Vì sao các nhà máy điện hạt nhân thường được xây dựng cạnh hồ, sông và bờ biển?

2. Liệt kê các nguy cơ ảnh hưởng tới sức khoẻ con người và môi trường nếu không may xảy ra sự cố tại lò phản ứng hạt nhân.

Lời giải

Câu 1. Vì sao các nhà máy điện hạt nhân thường được xây dựng cạnh hồ, sông và bờ biển?

Nhà máy điện hạt nhân biến năng lượng toả ra từ phản ứng phân hạch trong lò thành điện năng thông qua một chu trình nhiệt: nhiệt làm nước sôi thành hơi, hơi quay tua-bin của máy phát điện. Hiệu suất của chu trình nhiệt không thể đạt 100%100\%, nên một lượng nhiệt lớn luôn phải được thải ra môi trường. Vì vậy nhà máy cần một lưu lượng nước rất lớn và liên tục để:

- Làm mát lò phản ứng: nước (chất tải nhiệt) hấp thụ nhiệt sinh ra trong vùng hoạt của lò, giữ cho nhiệt độ nhiên liệu và vỏ lò không vượt ngưỡng an toàn, tránh quá nhiệt.
- Ngưng tụ hơi nước: sau khi đã quay tua-bin, hơi nước cần được làm nguội để ngưng tụ trở lại thành nước lỏng rồi bơm về lò tiếp tục chu trình; quá trình này thải nhiệt thừa vào nguồn nước lớn bên ngoài.
- Làm mát khẩn cấp: khi xảy ra sự cố, hệ thống làm mát khẩn cấp cần một lượng nước rất lớn để ngăn lõi lò quá nhiệt và tan chảy.

Hồ, sông và bờ biển là những nguồn nước mặt tự nhiên dồi dào, ổn định, nên nhà máy điện hạt nhân thường được xây dựng cạnh những nơi này để thuận tiện lấy nước làm mát và giải nhiệt.

Câu 2. Các nguy cơ ảnh hưởng tới sức khoẻ con người và môi trường nếu xảy ra sự cố tại lò phản ứng hạt nhân:

a) Đối với sức khoẻ con người

- Bức xạ ion hoá (tia α\alpha, β\beta, γ\gamma và nơtron) ở liều cao gây hội chứng nhiễm xạ cấp tính: buồn nôn, rụng tóc, tổn thương tuỷ xương, thậm chí tử vong.
- Phơi nhiễm lâu dài ở liều thấp làm tăng nguy cơ ung thư (bạch cầu, ung thư tuyến giáp do 131I^{131}\text{I}, ung thư phổi, …).
- Gây đột biến gene và nhiễm sắc thể, để lại dị tật di truyền cho các thế hệ sau.
- Chất phóng xạ xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp (hít bụi phóng xạ), tiêu hoá (thực phẩm, nước nhiễm xạ) và tiếp xúc qua da.

b) Đối với môi trường

- Ô nhiễm không khí: các đồng vị phóng xạ dạng khí và bụi (như 131I^{131}\text{I}, 137Cs^{137}\text{Cs}, 90Sr^{90}\text{Sr}) phát tán theo gió, lắng đọng trên diện tích rộng.
- Ô nhiễm nguồn nước: chất phóng xạ theo nước chảy vào sông, hồ, nước ngầm và biển, rồi tích luỹ qua chuỗi thức ăn (tích tụ sinh học).
- Ô nhiễm đất: đất nhiễm xạ (nhất là 137Cs^{137}\text{Cs} có chu kì bán rã ≈30\approx 30 năm, 90Sr≈29^{90}\text{Sr}\approx 29 năm) không thể canh tác trong nhiều thập kỉ, buộc phải sơ tán dân cư khỏi vùng cấm.
- Phá huỷ hệ sinh thái: động, thực vật trong vùng bị tổn thương, đột biến, suy giảm, làm mất cân bằng sinh thái trong thời gian dài.

Đáp số

Nhà máy điện hạt nhân xây cạnh nguồn nước lớn (hồ, sông, biển) để có đủ nước làm mát lò phản ứng, ngưng tụ hơi nước sau tua-bin và cấp nước làm mát khẩn cấp khi sự cố.Các nguy cơ chính: (1) bức xạ gây nhiễm xạ cấp tính, ung thư, đột biến gene di truyền; (2) ô nhiễm không khí, nước, đất bởi các đồng vị phóng xạ tồn tại lâu dài; (3) phá huỷ hệ sinh thái và chuỗi thức ăn trên vùng rộng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.