Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi 2 trang 112 SGK Vật lí 12

Bài 23. An toàn phóng xạ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong y học và công nghiệp, nguồn phóng xạ và chất thải phóng xạ được bảo quản trong các thiết bị lưu trữ (ví dụ như Hình 23.12) hoặc đặt trong các hầm cách li với các nguồn nước (ví dụ Hình 24.2). Người ta đã áp dụng nguyên tắc an toàn phóng xạ nào?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 112 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 23.12 là ảnh chụp một thiết bị bảo quản dược chất phóng xạ: một hộp (va li) kim loại hình chữ nhật màu xanh lục, vỏ dày chắc chắn, có quai xách ở nắp trên và các khớp khoá (chốt gài) kim loại ở mặt trước để đóng kín. Trên thành hộp có dán nhãn cảnh báo phóng xạ hình tam giác màu vàng với biểu tượng ba cánh quạt (trefoil) màu đen. Đây là loại thùng/hộp chứa có vỏ dày dùng để lưu trữ, che chắn nguồn và dược chất phóng xạ.

Hình 24.2. Cấu tạo thiết bị lưu trữ nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng — bản vẽ cắt, in ở trang 115 (Bài 24).

Bản vẽ một khối hình trụ nằm ngang, được bổ dọc để lộ bên trong, có bốn chú thích bằng đường chỉ:

a) "Tường làm bằng thép mạ nickel để chống gỉ, bên trong có các quả cầu bằng than chì" — chỉ vào lớp vỏ ngoài dày của hình trụ.

b) "Các thanh nhiên liệu đã qua sử dụng" — chỉ vào bó thanh xếp song song nằm trong lòng hình trụ.

c) "Khe tản nhiệt cho thanh nhiên liệu" — chỉ vào các khe/rãnh ở phần vỏ phía dưới bên phải.

d) "Cửa đậy hai lớp với chốt cửa bằng kim loại" — chỉ vào mặt đáy tròn của hình trụ, nơi có vành bu lông/chốt bố trí quanh chu vi.

Mặt cắt tròn ở đầu bên trái cho thấy nhiều lớp đồng tâm: vỏ ngoài, lớp đệm chứa các quả cầu than chì, và khoang trong chứa các thanh nhiên liệu. Thiết bị thể hiện đồng thời nguyên tắc che chắn (vỏ thép dày, lớp than chì) và nguyên tắc cách li kín (cửa đậy hai lớp có chốt kim loại).

Lời giải

Phân tích. Có ba nguyên tắc cơ bản để bảo đảm an toàn phóng xạ: giảm thời gian tiếp xúc với nguồn, tăng khoảng cách tới nguồn, và dùng vật liệu che chắn để hấp thụ bớt tia phóng xạ. Ngoài ra, nguồn và chất thải phóng xạ còn phải được cách li, bao kín để không phát tán ra môi trường. Xét các biện pháp nêu trong đề:

a) Thiết bị lưu trữ vỏ dày (Hình 23.12) và lớp vỏ thép, lớp than chì của hầm chứa (Hình 24.2).

Vỏ hộp kim loại dày, tường thép mạ nickel và lớp các quả cầu than chì bao quanh đóng vai trò là lớp vật liệu che chắn. Khi tia phóng xạ (α, β, γ) đi qua các lớp vật liệu này, chúng bị hấp thụ bớt, làm giảm mạnh cường độ bức xạ ra bên ngoài, nhờ đó bảo vệ con người và môi trường.

→ Áp dụng nguyên tắc che chắn (dùng vật liệu hấp thụ bức xạ).

b) Đặt nguồn và chất thải trong các hầm cách li, cửa đậy hai lớp có chốt khoá kim loại, ngâm trong nguồn nước.

Việc nhốt kín nguồn phóng xạ trong hầm, đóng cửa hai lớp và đặt cách li với các nguồn nước là để cách li, bao kín nguồn phóng xạ, giữ cho chất phóng xạ không rò rỉ, không phát tán vào không khí, nguồn nước và môi trường sống. Lớp nước và khoảng cách của hầm cách li cũng góp phần tăng khoảng cách và hấp thụ bức xạ.

→ Áp dụng nguyên tắc cách li, bao kín nguồn phóng xạ (và giữ khoảng cách an toàn).

Kết luận. Các thiết bị, hầm lưu trữ trên đã kết hợp hai nguyên tắc an toàn phóng xạ: che chắn bằng lớp vỏ vật liệu dày hấp thụ bức xạ, và cách li, bao kín nguồn phóng xạ (kèm giữ khoảng cách) để ngăn chất phóng xạ phát tán ra môi trường.

Đáp số

Dùng vỏ dày (thép, than chì) để che chắn, hấp thụ bớt tia phóng xạCách li, bao kín nguồn và giữ khoảng cách an toàn để ngăn phóng xạ phát tán ra môi trường

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.