Giải Hoạt động 2 trang 65 SGK Vật lí 11
Đề bài
Vùng không gian bao quanh một nam châm có từ trường. Tương tự như vậy, vùng không gian bao quanh một điện tích có điện trường. Ta có thể phát hiện sự tồn tại của điện trường bằng cách nào?
Hình vẽ hai nam châm thẳng tương tác với nhau qua từ trường. Trường hợp trên: hai cực khác tên đặt gần nhau (cực N của nam châm này quay về cực S của nam châm kia); các lực và hướng về phía nhau, hai nam châm hút nhau. Trường hợp dưới: hai cực cùng tên đặt gần nhau (hai cực N quay vào nhau); các lực và hướng ra xa nhau, hai nam châm đẩy nhau. Mỗi nam châm được tô hai màu phân biệt cực N và cực S.
Lời giải
Phân tích hiện tượng với từ trường (dựa vào hình vẽ):
Vùng không gian bao quanh một nam châm có từ trường. Ta không nhìn thấy từ trường, nhưng phát hiện được sự tồn tại của nó nhờ lực từ mà nó tác dụng lên một nam châm thử (nam châm khác) đặt vào vùng không gian đó:
- Hai cực khác tên đặt gần nhau: lực và hướng về phía nhau hai nam châm hút nhau.
- Hai cực cùng tên đặt gần nhau: lực và hướng ra xa nhau hai nam châm đẩy nhau.
Chính nhờ nam châm thử bị tác dụng lực mà ta biết nơi đó có từ trường.
Suy luận tương tự cho điện trường:
Tương tự, vùng không gian bao quanh một điện tích có điện trường. Tính chất cơ bản của điện trường là tác dụng lực điện lên điện tích khác đặt trong nó. Do đó, để phát hiện sự tồn tại của điện trường tại một vùng không gian, ta đặt vào đó một điện tích thử (một điện tích dương có độ lớn đủ nhỏ để không làm ảnh hưởng đáng kể đến điện trường cần xét).
- Nếu điện tích thử chịu tác dụng của lực điện (bị hút hoặc bị đẩy) thì tại đó có điện trường.
- Nếu điện tích thử không chịu lực điện nào thì tại đó không có điện trường.
Kết luận: Ta phát hiện sự tồn tại của điện trường bằng cách đặt một điện tích thử vào vùng không gian cần xét; nếu điện tích thử chịu tác dụng của lực điện thì vùng không gian đó có điện trường. Đây chính là cách làm tương tự như dùng nam châm thử để phát hiện từ trường qua lực từ.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.