Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 66 SGK Vật lí 11

Bài 17. Khái niệm điện trường   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy chứng tỏ rằng vectơ cường độ điện trường E⃗\vec{E} có:

a) Phương trùng với phương của lực điện tác dụng lên điện tích.

b) Chiều cùng với chiều của lực điện khi q>0q > 0, ngược chiều với chiều của lực điện khi q<0q < 0.

c) Độ lớn của vectơ cường độ điện trường E⃗\vec{E} bằng độ lớn của lực điện tác dụng lên điện tích 1 C đặt tại điểm ta xét.

Lời giải

Cơ sở lí thuyết (theo SGK): Khi đặt một điện tích thử qq tại một điểm trong điện trường thì nó chịu tác dụng của lực điện F⃗\vec{F}. Thương số F⃗q\dfrac{\vec{F}}{q} không phụ thuộc vào qq mà chỉ đặc trưng cho điện trường tại điểm đó, nên người ta định nghĩa vectơ cường độ điện trường tại điểm xét là:

E⃗=F⃗q\vec{E} = \dfrac{\vec{F}}{q}

Suy ra F⃗=q E⃗\vec{F} = q\,\vec{E}. Từ hệ thức này ta chứng tỏ được ba tính chất:

a) Phương của E⃗\vec{E} trùng với phương của lực điện.

Ta có E⃗=1q F⃗\vec{E} = \dfrac{1}{q}\,\vec{F}, tức E⃗\vec{E} bằng tích của một số (vô hướng) 1q\dfrac{1}{q} với vectơ F⃗\vec{F}. Tích của một số với một vectơ luôn là một vectơ cùng giá (cùng phương) với vectơ ban đầu. Vậy E⃗\vec{E} có phương trùng với phương của lực điện F⃗\vec{F} tác dụng lên điện tích. (đpcm)

b) Chiều của E⃗\vec{E} so với chiều của lực điện.

Xét số 1q\dfrac{1}{q} nhân với F⃗\vec{F} trong hệ thức E⃗=1q F⃗\vec{E} = \dfrac{1}{q}\,\vec{F}:

- Khi q>0q > 0 thì 1q>0\dfrac{1}{q} > 0, nhân một số dương với F⃗\vec{F} cho vectơ E⃗\vec{E} cùng chiều với F⃗\vec{F}.
- Khi q<0q < 0 thì 1q<0\dfrac{1}{q} < 0, nhân một số âm với F⃗\vec{F} cho vectơ E⃗\vec{E} ngược chiều với F⃗\vec{F}.

Vậy E⃗\vec{E} cùng chiều với lực điện khi q>0q>0 và ngược chiều với lực điện khi q<0q<0. (đpcm)

c) Độ lớn của E⃗\vec{E}.

Lấy độ lớn hai vế của E⃗=F⃗q\vec{E} = \dfrac{\vec{F}}{q} ta được:

E=F∣q∣E = \dfrac{F}{|q|}

Nếu điện tích đặt tại điểm xét là q=1 Cq = 1\ \text{C} thì ∣q∣=1 C|q| = 1\ \text{C}, do đó:

E=F1=FE = \dfrac{F}{1} = F

Nghĩa là độ lớn cường độ điện trường tại một điểm bằng độ lớn của lực điện tác dụng lên điện tích 1 C1\ \text{C} đặt tại điểm đó. (đpcm)

Kết luận: Từ định nghĩa E⃗=F⃗q\vec{E} = \dfrac{\vec{F}}{q} suy ra trực tiếp cả ba tính chất về phương, chiều và độ lớn của vectơ cường độ điện trường.

Đáp số

đpcmđpcmđpcm (E=F∣q∣E = \dfrac{F}{|q|}, với q=1q = 1 C thì E=FE = F)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.