Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Hoạt động 1 trang 50 SGK Toán 12

Bài 16. Công thức tính góc trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm mối quan hệ của góc giữa hai đường thẳng và góc giữa hai vectơ chỉ phương
Trong không gian OxyzOxyz, cho hai đường thẳng Δ\Delta và Δ′\Delta' tương ứng có các vectơ chỉ phương u⃗=(a;b;c)\vec{u} = (a; b; c), u′⃗=(a′;b′;c′)\vec{u'} = (a'; b'; c') (H.5.34).

a) Hãy tìm mối quan hệ giữa các góc (Δ,Δ′)(\Delta, \Delta') và (u⃗,u′⃗)(\vec{u}, \vec{u'}).

b) Có nhận xét gì về mối quan hệ giữa cos⁡(Δ,Δ′)\cos(\Delta, \Delta') và ∣cos⁡(u⃗,u′⃗)∣\left|\cos(\vec{u}, \vec{u'})\right|?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 50 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.34: Hai trường hợp.

a) Hai đường thẳng Δ\Delta và Δ′\Delta' cắt nhau tạo thành góc nhọn, hai vectơ chỉ phương u⃗\vec{u} (trên Δ\Delta) và u′⃗\vec{u'} (trên Δ′\Delta') cùng hướng về phía góc nhọn.

b) Trường hợp hai vectơ u⃗\vec{u} và u′⃗\vec{u'} hướng ra ngoài, góc giữa hai vectơ là góc tù.

Lời giải

a) Mối quan hệ giữa các góc (Δ,Δ′)(\Delta, \Delta') và (u⃗,u′⃗)(\vec{u}, \vec{u'})

Góc giữa hai đường thẳng luôn thỏa mãn 0∘≤(Δ,Δ′)≤90∘0^\circ \le (\Delta, \Delta') \le 90^\circ, trong khi góc giữa hai vectơ có thể nhận giá trị 0∘≤(u⃗,u′⃗)≤180∘0^\circ \le (\vec{u}, \vec{u'}) \le 180^\circ. Xét hai trường hợp trong Hình 5.34:

- Trường hợp a: Hai vectơ chỉ phương u⃗,u′⃗\vec{u}, \vec{u'} tạo với nhau một góc nhọn, tức (u⃗,u′⃗)≤90∘(\vec{u}, \vec{u'}) \le 90^\circ. Khi đó góc giữa hai đường thẳng chính bằng góc giữa hai vectơ:
(Δ,Δ′)=(u⃗,u′⃗).(\Delta, \Delta') = (\vec{u}, \vec{u'}).

- Trường hợp b: Hai vectơ chỉ phương u⃗,u′⃗\vec{u}, \vec{u'} tạo với nhau một góc tù, tức (u⃗,u′⃗)>90∘(\vec{u}, \vec{u'}) > 90^\circ. Khi đó góc giữa hai đường thẳng bằng góc bù với góc giữa hai vectơ:
(Δ,Δ′)=180∘−(u⃗,u′⃗).(\Delta, \Delta') = 180^\circ - (\vec{u}, \vec{u'}).

Tóm lại:
(Δ,Δ′)={(u⃗,u′⃗)nếu (u⃗,u′⃗)≤90∘,180∘−(u⃗,u′⃗)nếu (u⃗,u′⃗)>90∘.(\Delta, \Delta') = \begin{cases} (\vec{u}, \vec{u'}) & \text{nếu } (\vec{u}, \vec{u'}) \le 90^\circ, \\ 180^\circ - (\vec{u}, \vec{u'}) & \text{nếu } (\vec{u}, \vec{u'}) > 90^\circ. \end{cases}

b) Nhận xét về cos⁡(Δ,Δ′)\cos(\Delta, \Delta') và ∣cos⁡(u⃗,u′⃗)∣\left|\cos(\vec{u}, \vec{u'})\right|

Vì 0∘≤(Δ,Δ′)≤90∘0^\circ \le (\Delta, \Delta') \le 90^\circ nên cos⁡(Δ,Δ′)≥0\cos(\Delta, \Delta') \ge 0.

- Nếu (Δ,Δ′)=(u⃗,u′⃗)(\Delta, \Delta') = (\vec{u}, \vec{u'}) thì cos⁡(Δ,Δ′)=cos⁡(u⃗,u′⃗)≥0\cos(\Delta, \Delta') = \cos(\vec{u}, \vec{u'}) \ge 0, do đó cos⁡(Δ,Δ′)=∣cos⁡(u⃗,u′⃗)∣\cos(\Delta, \Delta') = \left|\cos(\vec{u}, \vec{u'})\right|.
- Nếu (Δ,Δ′)=180∘−(u⃗,u′⃗)(\Delta, \Delta') = 180^\circ - (\vec{u}, \vec{u'}) thì
cos⁡(Δ,Δ′)=cos⁡(180∘−(u⃗,u′⃗))=−cos⁡(u⃗,u′⃗).\cos(\Delta, \Delta') = \cos\big(180^\circ - (\vec{u}, \vec{u'})\big) = -\cos(\vec{u}, \vec{u'}).
Lúc này cos⁡(u⃗,u′⃗)<0\cos(\vec{u}, \vec{u'}) < 0 nên −cos⁡(u⃗,u′⃗)=∣cos⁡(u⃗,u′⃗)∣-\cos(\vec{u}, \vec{u'}) = \left|\cos(\vec{u}, \vec{u'})\right|.

Cả hai trường hợp đều dẫn tới cùng một kết luận:
cos⁡(Δ,Δ′)=∣cos⁡(u⃗,u′⃗)∣.\boxed{\cos(\Delta, \Delta') = \left|\cos(\vec{u}, \vec{u'})\right|}.

Kết hợp với công thức tích vô hướng cos⁡(u⃗,u′⃗)=u⃗⋅u′⃗∣u⃗∣ ∣u′⃗∣\cos(\vec{u}, \vec{u'}) = \dfrac{\vec{u} \cdot \vec{u'}}{|\vec{u}|\,|\vec{u'}|}, ta được công thức tính góc giữa hai đường thẳng:
cos⁡(Δ,Δ′)=∣u⃗⋅u′⃗∣∣u⃗∣ ∣u′⃗∣=∣aa′+bb′+cc′∣a2+b2+c2 a′2+b′2+c′2.\cos(\Delta, \Delta') = \frac{\left|\vec{u} \cdot \vec{u'}\right|}{|\vec{u}|\,|\vec{u'}|} = \frac{|aa' + bb' + cc'|}{\sqrt{a^2+b^2+c^2}\,\sqrt{a'^2+b'^2+c'^2}}.

Đáp số

(Δ,Δ′)=(u⃗,u′⃗)(\Delta, \Delta') = (\vec{u}, \vec{u'}) nếu góc giữa hai vectơ nhọn; (Δ,Δ′)=180∘−(u⃗,u′⃗)(\Delta, \Delta') = 180^\circ - (\vec{u}, \vec{u'}) nếu góc giữa hai vectơ tùcos⁡(Δ,Δ′)=∣cos⁡(u⃗,u′⃗)∣\cos(\Delta, \Delta') = \left|\cos(\vec{u}, \vec{u'})\right|

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.