Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 17 trang 97 SGK Toán 10

Bài tập ôn tập cuối năm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong đêm, một âm thanh cầu cứu phát ra từ một vị trí trong rừng và đã được hai trạm ghi tín hiệu ở các vị trí AA, BB nhận được. Khoảng cách giữa hai trạm là 16 km và trạm ở vị trí AA nhận được tín hiệu sớm hơn 6 giây so với trạm ở vị trí BB. Giả sử vận tốc âm thanh là 1 236 km/h. Hãy xác định phạm vi tìm kiếm vị trí phát ra âm thanh đó.

Lời giải

Phân tích. Gọi MM là vị trí phát ra âm thanh. Vì trạm AA nhận được tín hiệu sớm hơn trạm BB là 66 giây nên quãng đường âm truyền tới AA ngắn hơn tới BB, tức MB>MAMB > MA.

Bước 1. Tính hiệu khoảng cách MB−MAMB-MA.

Đổi 66 giây =63600=1600=\dfrac{6}{3600}=\dfrac{1}{600} giờ. Với vận tốc âm thanh v=1 236v=1\,236 km/h, hiệu quãng đường là
MB−MA=v⋅t=1 236⋅1600=2,06 (km).MB-MA=v\cdot t=1\,236\cdot\dfrac{1}{600}=2{,}06\ (\text{km}).

Hiệu này không đổi và nhỏ hơn khoảng cách AB=16AB=16 km, nên MM nằm trên một hypebol nhận A, BA,\,B làm hai tiêu điểm.

Bước 2. Lập phương trình chính tắc của hypebol.

Chọn hệ trục OxyOxy sao cho gốc OO là trung điểm ABAB, trục OxOx đi qua A, BA,\,B. Khi đó hai tiêu điểm là A(−8;0)A(-8;0) và B(8;0)B(8;0) (lấy AA ở phía có MM gần hơn), suy ra c=8c=8.

Theo định nghĩa hypebol:   ∣MB−MA∣=2a\;|MB-MA|=2a, do đó
2a=2,06 ⇒ a=1,03,a2=1,0609.2a=2{,}06\ \Rightarrow\ a=1{,}03,\qquad a^{2}=1{,}0609.

Ta có b2=c2−a2=82−1,0609=64−1,0609=62,9391.b^{2}=c^{2}-a^{2}=8^{2}-1{,}0609=64-1{,}0609=62{,}9391.

Vậy phương trình chính tắc của hypebol là
x21,0609−y262,9391=1.\dfrac{x^{2}}{1{,}0609}-\dfrac{y^{2}}{62{,}9391}=1.

Bước 3. Xác định phạm vi tìm kiếm.

Vì MA<MBMA < MB nên MM gần tiêu điểm A(−8;0)A(-8;0) hơn, tức MM thuộc nhánh của hypebol nằm về phía trạm AA (nhánh ứng với x≤−1,03x\le -1{,}03).

Kết luận. Vị trí phát ra âm thanh nằm trên nhánh (phía trạm AA) của hypebol có phương trình
x21,0609−y262,9391=1.\dfrac{x^{2}}{1{,}0609}-\dfrac{y^{2}}{62{,}9391}=1.
Đó chính là phạm vi cần tìm kiếm.

Đáp số

Hiệu khoảng cách: MB−MA=2,06MB-MA=2{,}06 kmPhạm vi tìm kiếm: nhánh gần trạm AA của hypebol x21,0609−y262,9391=1\dfrac{x^{2}}{1{,}0609}-\dfrac{y^{2}}{62{,}9391}=1 (với a=1,03; b2=62,9391; c=8a=1{,}03;\ b^2=62{,}9391;\ c=8)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.