Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 16 trang 96 SGK Toán 10

Bài tập ôn tập cuối năm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trên mặt phẳng toạ độ, hai vật thể khởi hành cùng lúc tại hai địa điểm A(1;1)A(1; 1) và B(−1;21)B(-1; 21) với các vectơ vận tốc tương ứng là vA→=(1;2)\overrightarrow{v_A} = (1; 2), vB→=(1;−4)\overrightarrow{v_B} = (1; -4). Hỏi hai vật thể đó có gặp nhau hay không?

Lời giải

Thiết lập toạ độ theo thời gian. Gọi t≥0t \ge 0 là thời gian (tính từ lúc khởi hành). Mỗi vật chuyển động thẳng đều nên sau thời gian tt:

- Vật thứ nhất xuất phát từ A(1;1)A(1;1) với vA→=(1;2)\overrightarrow{v_A}=(1;2) có toạ độ
M(t)=(1+t ; 1+2t).M(t)=\big(1+t\,;\,1+2t\big).
- Vật thứ hai xuất phát từ B(−1;21)B(-1;21) với vB→=(1;−4)\overrightarrow{v_B}=(1;-4) có toạ độ
N(t)=(−1+t ; 21−4t).N(t)=\big(-1+t\,;\,21-4t\big).

Điều kiện gặp nhau. Hai vật khởi hành *cùng lúc*, nên chúng gặp nhau khi và chỉ khi tồn tại t≥0t\ge 0 sao cho M(t)≡N(t)M(t)\equiv N(t), tức là:
{1+t=−1+t1+2t=21−4t\begin{cases} 1+t = -1+t \\ 1+2t = 21-4t \end{cases}

Xét phương trình hoành độ:
1+t=−1+t  ⟺  1=−1(vô lí).1+t = -1+t \;\Longleftrightarrow\; 1 = -1 \quad (\text{vô lí}).

Phương trình này vô nghiệm, nên hệ vô nghiệm. Vậy không có thời điểm nào hai vật ở cùng một vị trí, tức hai vật thể không gặp nhau.

Nhận xét (kiểm tra lại). Hai *đường đi* (hai đường thẳng quỹ đạo) vẫn có thể cắt nhau, nhưng hai vật tới điểm cắt vào *hai thời điểm khác nhau* nên không va vào nhau. Thật vậy, cho vật thứ nhất ở thời điểm tt và vật thứ hai ở thời điểm ss:
{1+t=−1+s1+2t=21−4s⇒s=t+2,  1+2t=21−4(t+2)⇒6t=12.\begin{cases} 1+t = -1+s \\ 1+2t = 21-4s \end{cases} \Rightarrow s=t+2,\; 1+2t=21-4(t+2)\Rightarrow 6t=12.
Suy ra t=2, s=4t=2,\ s=4, cùng cho điểm cắt (3;5)(3;5). Vì t=2≠s=4t=2\ne s=4 nên vật thứ nhất qua điểm (3;5)(3;5) lúc t=2t=2, còn vật thứ hai qua đó lúc s=4s=4: hai vật không gặp nhau.

Đáp số

Hai vật thể không gặp nhau (hoành độ của chúng luôn chênh nhau 2 đơn vị tại mọi thời điểm; hai quỹ đạo cắt nhau tại (3; 5) nhưng vào hai thời điểm khác nhau)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.