Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Luyện tập và vận dụng 2 trang 164 SGK Sinh học 12

Diễn thế sinh thái   Đã kiểm chéo

Đề bài

Để phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, người ta thường trồng các loài cây họ Đậu để cải tạo đất như cây keo lá chàm, keo tai tượng, lạc dại,...

a) Hãy tìm hiểu và cho biết những loài cây này có các đặc điểm gì giúp chúng sống được trên đất trống, đồi núi trọc.

b) Tại sao việc trồng cây họ Đậu trong giai đoạn đầu tiên của quá trình cải tạo đất là lựa chọn phù hợp với quy luật diễn thế?

Lời giải

a) Đặc điểm giúp cây họ Đậu (keo lá chàm, keo tai tượng, lạc dại,...) sống được trên đất trống, đồi núi trọc:

- Rễ của các cây họ Đậu có nốt sần chứa vi khuẩn cố định đạm (vi khuẩn *Rhizobium*) sống cộng sinh. Nhờ quan hệ cộng sinh này, cây có khả năng cố định nitơ tự do từ không khí thành dạng đạm cây sử dụng được, nên không phụ thuộc vào hàm lượng đạm nghèo nàn trong đất, vẫn sinh trưởng tốt trên đất trống, đồi núi trọc vốn bạc màu, thiếu dinh dưỡng.

- Là những loài ưa sáng, có sức sống cao, chịu hạn và chịu được điều kiện khắc nghiệt (đất khô, nghèo mùn, nắng gắt); bộ rễ ăn sâu, lan rộng giúp bám đất và hút nước tốt.

- Sinh trưởng nhanh, tán lá rậm, nhanh phủ kín mặt đất, che bóng, giữ ẩm và chống xói mòn, rửa trôi cho lớp đất mặt.

→ Đây chính là những đặc điểm điển hình của loài tiên phong trong diễn thế.

b) Vì sao trồng cây họ Đậu ở giai đoạn đầu phù hợp với quy luật diễn thế:

- Theo quy luật diễn thế, trên môi trường trống trơn, nghèo dinh dưỡng, chỉ những loài tiên phong có khả năng thích nghi cao mới xâm nhập được đầu tiên. Cây họ Đậu đáp ứng vai trò này.

- Trong quá trình sống, cây họ Đậu cải tạo môi trường: cố định đạm làm giàu nitơ cho đất, lá rụng và xác cây bổ sung chất hữu cơ, mùn, tán cây giữ ẩm, chống xói mòn, dần biến đất trống bạc màu thành đất màu mỡ hơn.

- Nhờ đó, điều kiện môi trường được biến đổi theo hướng thuận lợi, tạo tiền đề cho các loài cây khác (ít chịu hạn hơn, yêu cầu dinh dưỡng cao hơn) đến sinh sống ở các giai đoạn sau. Đây đúng là cơ chế của diễn thế: quần xã trước làm thay đổi môi trường, tạo điều kiện cho quần xã sau thay thế, đưa hệ sinh thái tiến tới quần xã ổn định hơn (hướng tới đỉnh cực).

→ Vì vậy, trồng cây họ Đậu ở giai đoạn đầu là lựa chọn phù hợp với quy luật diễn thế sinh thái.

Đáp số

Có nốt sần chứa vi khuẩn cộng sinh cố định đạm từ không khí nên không phụ thuộc đạm trong đất; ưa sáng, chịu hạn, sinh trưởng nhanh, rễ sâu, tán rậm giữ ẩm, chống xói mònCây họ Đậu là loài tiên phong, cố định đạm và bổ sung mùn cải tạo đất, biến đổi môi trường theo hướng thuận lợi, tạo điều kiện cho quần xã sau thay thế — đúng quy luật diễn thế

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.