Giải Luyện tập và vận dụng 1 trang 164 SGK Sinh học 12
Đề bài
Phân biệt diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh.
Lời giải
## Phân biệt diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh
| Tiêu chí | Diễn thế nguyên sinh | Diễn thế thứ sinh |
|---|---|---|
| Khái niệm | Diễn thế khởi đầu ở môi trường chưa có sinh vật (hoàn toàn trống), các sinh vật tiên phong phát tán tới, trải qua nhiều giai đoạn trung gian dẫn đến quần xã tương đối ổn định (quần xã đỉnh cực). | Diễn thế xảy ra ở môi trường đã từng có một quần xã sinh vật nhưng bị phá huỷ; từ nền còn sót lại, quần xã mới hình thành và biến đổi. |
| Điều kiện khởi đầu | Môi trường trống trơn, chưa có lớp đất và sinh vật (ví dụ: đảo núi lửa mới hình thành, nền đá sau khi băng hà rút). | Môi trường vẫn còn đất, mùn hữu cơ, hạt giống, bào tử, một số sinh vật sống sót (ví dụ: rừng sau cháy, đất canh tác bỏ hoang). |
| Nguyên nhân mở đầu | Các biến đổi địa chất, tự nhiên tạo nền đất mới (phun trào núi lửa, bồi tụ, băng hà rút). | Tác động của tự nhiên (lũ lụt, cháy rừng, bão) hoặc con người (chặt phá, khai thác quá mức). |
| Tốc độ | Diễn ra chậm, kéo dài rất lâu vì phải hình thành đất và quần xã từ đầu. | Diễn ra nhanh hơn vì đã có sẵn đất và nguồn sống. |
| Chiều hướng & kết quả | Theo hướng tiến: từ quần xã tiên phong đơn giản → quần xã đỉnh cực phức tạp, ổn định. | Có thể tiến (phục hồi quần xã gần như ban đầu) hoặc thoái (nếu điều kiện tiếp tục bất lợi → quần xã suy thoái, nghèo nàn). |
| Ví dụ | Địa y → rêu → cỏ → cây bụi → rừng, trên nền đá của đảo núi lửa mới. | Thảm cỏ → cây bụi → rừng thứ sinh, trên đất rừng bị chặt phá hoặc sau cháy rừng. |
Kết luận: Điểm khác biệt mấu chốt là *điểm khởi đầu*: diễn thế nguyên sinh bắt đầu từ môi trường chưa có sinh vật và luôn theo hướng tiến đến quần xã đỉnh cực; diễn thế thứ sinh bắt đầu từ nơi quần xã cũ đã bị phá huỷ (nền đất còn sẵn), diễn ra nhanh hơn và có thể tiến hoặc thoái.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.