Giải Câu hỏi 2 trang 72 SGK Sinh học 12

Lời giải

Dựa vào các sơ đồ phả hệ trong Hình 13.1, ta xác định quy luật di truyền của mỗi bệnh theo hai dấu hiệu: (1) trội hay lặn – xét xem bố mẹ không bị bệnh có sinh ra con bị bệnh hay không; (2) nằm trên NST thường hay NST giới tính X – xét sự phân bố bệnh ở nam và nữ.

a) Sơ đồ phả hệ thứ nhất

- *Trội hay lặn?* Trong phả hệ có cặp bố mẹ đều không biểu hiện bệnh nhưng lại sinh ra con bị bệnh. Con bị bệnh mang tính trạng mà bố mẹ không có → tính trạng bệnh là tính trạng lặn (bố mẹ đều là thể dị hợp mang allele lặn, kiểu gene $Aa \times Aa$, con bị bệnh có kiểu gene $aa$).
- *NST thường hay NST giới tính X?* Bệnh xuất hiện ở cả nam và nữ với tỉ lệ tương đương, không thiên về một giới. Nếu gene lặn nằm trên NST X thì nữ bị bệnh ($X^aX^a$) phải nhận $X^a$ từ cả bố, nghĩa là bố cũng phải bị bệnh – điều này không phù hợp với phả hệ. Do đó gene quy định bệnh nằm trên NST thường.

→ Bệnh a: di truyền lặn, gene nằm trên NST thường.

b) Sơ đồ phả hệ thứ hai

- *Trội hay lặn?* Tương tự, có cặp bố mẹ bình thường sinh ra con bị bệnh, chứng tỏ allele gây bệnh bị allele bình thường lấn át → bệnh do allele lặn quy định.
- *NST thường hay NST giới tính X?* Bệnh chỉ (hoặc chủ yếu) biểu hiện ở nam giới; người mẹ bình thường nhưng con trai lại bị bệnh. Điều này phù hợp với gene lặn trên NST giới tính X không có allele tương ứng trên Y: con trai ($X^aY$) chỉ cần nhận một $X^a$ từ mẹ (mẹ là thể mang $X^AX^a$ không biểu hiện bệnh) là đã mắc bệnh, trong khi con gái muốn bị bệnh phải là $X^aX^a$ (hiếm gặp hơn) nên bệnh thường gặp ở nam. Do đó gene quy định bệnh nằm trên NST giới tính X.

→ Bệnh b: di truyền lặn, gene nằm trên NST giới tính X.

Kiểm tra lại: cả hai bệnh đều có đặc điểm “bố mẹ bình thường → con bị bệnh” nên đều là di truyền lặn (nhất quán). Điểm phân biệt là sự phân bố theo giới: bệnh a cân bằng ở hai giới (NST thường), bệnh b lệch về nam (NST X) – phù hợp với cơ chế di truyền và cách trình bày của SGK.

Đáp số