Giải Câu hỏi trang 62 SGK Sinh học 12

Lời giải

Cơ chế chung: Các tác nhân đột biến (vật lí, hoá học, sinh học) tác động làm nhiễm sắc thể (NST) bị đứt gãy; các đoạn bị đứt có thể mất đi, nối lại theo trật tự khác, hoặc trao đổi với nhau. Tuỳ cách đứt gãy và nối lại mà phát sinh bốn dạng đột biến cấu trúc NST sau:

a) Mất đoạn: Tác nhân đột biến làm NST bị đứt gãy, một đoạn NST bị tách ra khỏi NST và tiêu biến (không được nối lại). Phần còn lại của NST nối lại với nhau, làm NST ngắn đi và mất một số gene.
- Ví dụ trong hình: NST ban đầu $a\ b\ c\ d\ e\ f\ g$ bị đứt và mất đoạn mang các gene $d\ e\ f$, kết quả còn lại $a\ b\ c\ g$.

b) Lặp đoạn: Thường phát sinh do sự trao đổi chéo không cân giữa hai chromatid của cặp NST tương đồng (hoặc do một đoạn NST được nối thêm). Kết quả là một đoạn NST nào đó được lặp lại một hay nhiều lần, làm NST dài thêm và tăng số bản sao của một số gene.
- Ví dụ trong hình: khi hai NST $a\ b\ c\ d\ e\ f\ g$ bắt chéo và trao đổi không cân, một NST nhận thêm đoạn $d\ e\ f$ nên được lặp đoạn thành $a\ b\ c\ d\ e\ f\ d\ e\ f\ g$; đồng thời NST kia bị mất đoạn, còn $a\ b\ c\ g$. (Mất đoạn và lặp đoạn là hai kết quả đi kèm của cùng một lần trao đổi chéo không cân.)

c) Đảo đoạn: Tác nhân đột biến làm NST bị đứt ở hai điểm, đoạn ở giữa quay 180° rồi được nối lại vào đúng vị trí cũ. Kết quả trình tự các gene trên đoạn đó bị đảo ngược; số lượng gene không đổi nhưng trật tự sắp xếp thay đổi.
- Ví dụ trong hình: NST $a\ b\ c\ d\ e\ f\ g$ bị đứt, đoạn $d\ e\ f$ quay ngược lại và nối vào, tạo NST $a\ b\ c\ f\ e\ d\ g$.

d) Chuyển đoạn: Một đoạn của NST này bị đứt ra và gắn (chuyển) sang một NST khác không tương đồng. Có thể là chuyển đoạn trong một NST hoặc giữa hai NST; chuyển đoạn tương hỗ là hai NST không tương đồng trao đổi đoạn cho nhau.
- Ví dụ trong hình: hai NST không tương đồng $a\ b\ c\ d\ e\ f\ g$ và $1\ 2\ 3\ 4\ 5\ 6$ trao đổi đoạn đầu, tạo ra hai NST mới $1\ 2\ 3\ d\ e\ f\ g$ và $a\ b\ c\ 4\ 5\ 6$.

Đáp số