Giải Câu hỏi trang 50 SGK Sinh học 12

Lời giải

Nhận định chung: Một tính trạng (một sản phẩm cuối cùng ở cấp độ phân tử hoặc cấp độ cơ thể) thường không do một gene quyết định mà là kết quả phối hợp sản phẩm của nhiều gene khác nhau. Sản phẩm của các gene khác nhau có thể cùng tham gia tạo nên một sản phẩm theo hai cách chính:

a) Các chuỗi polypeptide do các gene khác nhau mã hóa cùng kết hợp (lắp ráp) tạo nên một phân tử protein hoàn chỉnh.

- Nhiều protein có cấu trúc bậc 4, gồm từ hai chuỗi polypeptide trở lên. Mỗi loại chuỗi polypeptide do một gene riêng quy định. Các chuỗi này kết hợp với nhau mới tạo thành phân tử protein có chức năng.
- Ví dụ: phân tử hemoglobin ở người gồm 2 chuỗi $\alpha$ (do gene quy định chuỗi $\alpha$ mã hóa) và 2 chuỗi $\beta$ (do gene quy định chuỗi $\beta$ mã hóa). Sản phẩm của hai gene khác nhau cùng lắp ráp nên một phân tử Hb hoàn chỉnh làm nhiệm vụ vận chuyển $O_2$.

b) Sản phẩm (enzyme) của các gene khác nhau cùng xúc tác các bước nối tiếp trong một con đường chuyển hóa, tạo nên sản phẩm cuối cùng.

- Để tạo ra một sản phẩm (ví dụ một sắc tố, một chất chuyển hóa), tế bào thường phải thực hiện một chuỗi phản ứng gồm nhiều bước: chất A $\rightarrow$ chất B $\rightarrow$ chất C $\rightarrow$ … $\rightarrow$ sản phẩm.
- Mỗi bước được xúc tác bởi một loại enzyme riêng, mỗi enzyme lại là sản phẩm của một gene khác nhau. Do đó nhiều gene khác nhau (thông qua các enzyme của chúng) cùng tham gia hình thành nên một sản phẩm cuối cùng.
- Ví dụ: sự hình thành sắc tố quy định màu hoa, màu da… cần nhiều enzyme kế tiếp nhau, mỗi enzyme do một gene mã hóa; chỉ khi tất cả các gene đó đều tạo ra enzyme hoạt động thì sản phẩm cuối (sắc tố) mới được tạo thành.

Giải thích chung: Vì mỗi gene thường chỉ mã hóa một loại chuỗi polypeptide/một loại enzyme, nên những sản phẩm (protein, chất chuyển hóa) phức tạp đòi hỏi sự đóng góp của nhiều gene — hoặc bằng cách các chuỗi polypeptide kết hợp trực tiếp thành một protein, hoặc bằng cách các enzyme phối hợp theo chuỗi phản ứng để tạo ra sản phẩm cuối cùng.

Đáp số