Giải Câu hỏi 2 trang 48 SGK Sinh học 12

Lời giải

Nhắc lại khái niệm đồng trội: Đồng trội (codominance) là kiểu quan hệ giữa các allele mà ở cơ thể dị hợp tử, cả hai allele đều được biểu hiện đầy đủ, đồng thời ra kiểu hình. Kiểu hình dị hợp mang đủ đặc điểm của cả hai dạng đồng hợp (không phải allele này lấn át allele kia như trội – lặn, cũng không phải kiểu trung gian như trội không hoàn toàn).

SGK đã nêu ví dụ hệ nhóm máu ABO (hai allele $I^A$ và $I^B$ đồng trội, người $I^A I^B$ có nhóm máu AB mang cả kháng nguyên A và B). Dưới đây là một số ví dụ khác:

Ví dụ 1 — Hệ nhóm máu MN ở người

Do hai allele $L^M$ và $L^N$ quy định:

- $L^M L^M$: chỉ có kháng nguyên M → nhóm máu M.
- $L^N L^N$: chỉ có kháng nguyên N → nhóm máu N.
- $L^M L^N$: biểu hiện đồng thời cả kháng nguyên M và N trên bề mặt hồng cầu → nhóm máu MN.

Kiểu hình dị hợp không phải trung gian mà thể hiện đủ cả hai → đồng trội điển hình.

Ví dụ 2 — Bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm (xét ở mức phân tử)

Allele $Hb^A$ quy định chuỗi $\beta$-globin bình thường; allele $Hb^S$ quy định chuỗi $\beta$-globin đột biến (thay axit glutamic bằng valin).

- $Hb^A Hb^A$: hồng cầu bình thường.
- $Hb^S Hb^S$: hầu hết hồng cầu hình liềm, thiếu máu nặng.
- $Hb^A Hb^S$ (dị hợp): trong cơ thể có đồng thời cả hemoglobin bình thường (HbA) lẫn hemoglobin bất thường (HbS), tức tồn tại cả hai loại hồng cầu → hai allele cùng biểu hiện → đồng trội ở mức phân tử.

Ví dụ 3 — Màu lông hoa (roan) ở bò Shorthorn

Allele $C^R$ quy định lông đỏ, allele $C^W$ quy định lông trắng.

- $C^R C^R$: lông đỏ.
- $C^W C^W$: lông trắng.
- $C^R C^W$: lông hoa roan — trên cùng cơ thể có xen kẽ cả sợi lông đỏ và sợi lông trắng (không phải màu hồng trung gian). Mỗi tế bào lông tạo một loại sắc tố theo allele tương ứng → cả hai allele biểu hiện đồng thời → đồng trội.

Nhận xét chung: Điểm chung của các ví dụ là ở cơ thể dị hợp tử, sản phẩm của cả hai allele đều xuất hiện cùng lúc, kiểu hình mang đủ đặc điểm của cả hai dạng đồng hợp — đúng bản chất của hiện tượng đồng trội. Khi lai hai dòng thuần, đời $F_2$ cho tỉ lệ kiểu hình $1 : 2 : 1$ vì dị hợp tử phân biệt được với hai dạng đồng hợp.

Đáp số