Sách giáo khoa Sinh học 11

Giải Câu hỏi 2 trang 56 SGK Sinh học 11

Bài 9. Hô hấp ở động vật   Đã kiểm chéo

Đề bài

Quan sát Hình 9.3 và giải thích tại sao sự phân nhánh của ống khí có thể giúp côn trùng trao đổi khí rất hiệu quả, đảm bảo đủ O2_2 cho hoạt động bình thường cũng như các hoạt động tích cực, tiêu tốn nhiều năng lượng.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 56 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình gồm hai phần ghép liền nhau mô tả hệ thống ống khí của côn trùng. Bên trái là hình một con côn trùng (châu chấu) nhìn ngang: dọc hai bên thân có một chuỗi lỗ nhỏ trên thành bụng được chú thích là "Lỗ thở"; từ các lỗ thở này toả vào trong cơ thể một mạng ống chú thích là "Hệ thống ống khí" chạy dọc thân. Một mũi tên lớn phóng to một vùng nhỏ ở bụng côn trùng sang phần bên phải để thể hiện chi tiết cấu tạo phân nhánh. Bên phải là sơ đồ phân nhánh của một ống khí, vẽ theo kiểu cây chia nhánh từ dưới lên: ở dưới cùng, ống khí thông ra ngoài qua "Lỗ thở" nằm trên "Thành bụng"; đi vào trong, ống to nhất là "Ống khí lớn"; ống khí lớn chia nhỏ dần thành "Ống khí trung bình", rồi thành "Ống khí nhỏ"; các ống khí nhỏ tiếp tục phân nhánh thành những nhánh mảnh nhất là "Ống khí tận"; đầu các ống khí tận áp sát và len vào giữa các "Tế bào" của cơ thể (vẽ thành cụm tế bào ở phía trên). Như vậy hình cho thấy: không khí đi từ lỗ thở trên thành bụng → ống khí lớn → ống khí trung bình → ống khí nhỏ → ống khí tận, và ống khí tận là nơi tiếp xúc trực tiếp với từng tế bào để trao đổi khí O2_2 và CO2_2. Sự chia nhánh nhiều cấp làm số lượng ống khí tận rất lớn, đưa khí tới sát tận mỗi tế bào và tạo ra diện tích bề mặt trao đổi khí rất lớn.

Lời giải

Quan sát Hình 9.3 và giải thích vì sao sự phân nhánh của hệ thống ống khí giúp côn trùng trao đổi khí rất hiệu quả:

a) Cấu tạo hệ thống ống khí qua các cấp phân nhánh: Không khí đi từ bên ngoài qua lỗ thở trên thành bụng → vào ống khí lớn → phân nhánh thành ống khí trung bình → ống khí nhỏ → và tận cùng là ống khí tận. Nhờ phân nhánh nhiều cấp, hệ thống ống khí phân bố đi khắp cơ thể.

b) Ống khí tận tiếp xúc trực tiếp với tế bào: Đầu các ống khí tận len vào giữa các tế bào, áp sát từng tế bào của cơ thể. Nhờ vậy, O2_2 được đưa trực tiếp đến tận từng tế bào và CO2_2 được thải ra ngoài theo chiều ngược lại, mà không cần hệ tuần hoàn (máu) tham gia vận chuyển khí. Quãng đường khuếch tán khí ngắn nên khí được cung cấp nhanh.

c) Sự phân nhánh làm tăng mạnh diện tích bề mặt trao đổi khí: Qua nhiều cấp phân nhánh, số lượng ống khí tận trở nên rất lớn, tạo ra diện tích bề mặt trao đổi khí rất lớn. Theo nguyên tắc, bề mặt trao đổi khí càng lớn thì lượng khí trao đổi càng nhiều.

d) Kết luận: Chính nhờ hệ thống ống khí phân nhánh nhiều cấp, đưa khí tới sát từng tế bào và tạo diện tích trao đổi khí rất lớn, nên côn trùng trao đổi khí rất hiệu quả, bảo đảm đủ O2_2 không chỉ cho hoạt động bình thường mà cả những hoạt động tích cực, tiêu tốn nhiều năng lượng (như bay).

Đáp số

Nhờ phân nhánh nhiều cấp, ống khí tận đưa O2_2 trực tiếp đến từng tế bào (không qua máu) và tạo diện tích trao đổi khí rất lớn → trao đổi khí hiệu quả, đủ O2_2 cho cả hoạt động tích cực

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.