Giải Câu hỏi 1 trang 56 SGK Sinh học 11
Đề bài
Quan sát Hình 9.2, cho biết thuỷ tức và giun đất trao đổi khí với môi trường sống như thế nào.
Hình gồm hai ảnh minh hoạ sự trao đổi khí qua bề mặt cơ thể.
Ảnh (a) — Thuỷ tức: vẽ cơ thể thuỷ tức hình ống, phía trên có các tua miệng. Thành cơ thể gồm hai lớp tế bào: lớp ngoài là lớp tế bào biểu bì, lớp trong là lớp tế bào lót khoang tiêu hoá. Khí O₂ từ môi trường nước khuếch tán qua bề mặt cơ thể đi vào trong các tế bào, đồng thời khí CO₂ từ tế bào khuếch tán ra ngoài môi trường nước (mũi tên O₂ đi vào, CO₂ đi ra ngay tại thành cơ thể). Thuỷ tức không có cơ quan trao đổi khí chuyên hoá; toàn bộ bề mặt cơ thể đều tham gia trao đổi khí.
Ảnh (b) — Giun đất: vẽ cơ thể giun đất hình trụ dài, chia đốt, cắt một đoạn để lộ hệ mạch bên trong. Khí O₂ từ không khí/ẩm đất khuếch tán qua da (bề mặt cơ thể ẩm ướt) vào trong, khí CO₂ khuếch tán từ trong cơ thể qua da ra ngoài (mũi tên O₂ đi vào, CO₂ đi ra ở bề mặt da). Bên trong có: mạch lưng nhận máu từ da và nội quan về; các tim bên (các vòng nối hai mạch dọc); mạch bụng đưa máu giàu CO₂ đến hệ thống mao mạch dày đặc trên khắp bề mặt da để thực hiện trao đổi khí. Nhờ hệ mao mạch dưới da và sắc tố hô hấp trong máu, khí được vận chuyển đi khắp cơ thể.
Kết luận rút ra từ hình: cả thuỷ tức và giun đất đều trao đổi khí trực tiếp qua bề mặt cơ thể bằng cơ chế khuếch tán — O₂ đi từ môi trường vào cơ thể, CO₂ đi từ cơ thể ra môi trường; riêng giun đất có thêm hệ mao mạch dưới da và máu làm nhiệm vụ vận chuyển khí.
Lời giải
Phân tích chung: Thuỷ tức và giun đất đều là động vật chưa có cơ quan trao đổi khí chuyên hoá (hoặc cơ quan còn đơn giản), nên chúng trao đổi khí trực tiếp qua bề mặt cơ thể theo cơ chế khuếch tán: khí từ môi trường khuếch tán vào trong cơ thể, khí từ cơ thể khuếch tán ra ngoài môi trường. Điều kiện để khuếch tán xảy ra là có sự chênh lệch phân áp (nồng độ) khí giữa môi trường và tế bào, và bề mặt trao đổi khí phải mỏng, ẩm ướt.
a) Thuỷ tức:
- Thuỷ tức sống trong nước, cơ thể hình ống, thành cơ thể chỉ gồm hai lớp tế bào (lớp biểu bì ở ngoài và lớp tế bào lót khoang tiêu hoá ở trong) nên rất mỏng.
- Thuỷ tức không có cơ quan trao đổi khí chuyên hoá; toàn bộ bề mặt cơ thể đều tham gia trao đổi khí.
- Khí hoà tan trong nước khuếch tán trực tiếp qua bề mặt cơ thể vào từng tế bào, đồng thời khí từ tế bào khuếch tán qua bề mặt cơ thể ra môi trường nước. Do cơ thể nhỏ, thành mỏng nên khí đến được mọi tế bào mà không cần hệ vận chuyển.
b) Giun đất:
- Giun đất sống trong đất ẩm, trao đổi khí qua da (bề mặt cơ thể). Da giun đất luôn ẩm ướt và mỏng nên từ không khí/đất hoà tan rồi khuếch tán qua da vào trong, còn khuếch tán từ trong cơ thể qua da ra ngoài.
- Khác với thuỷ tức, giun đất có hệ tuần hoàn kín với hệ mao mạch dày đặc ngay dưới da và trong máu có sắc tố hô hấp. Nhờ đó, khí sau khi khuếch tán qua da được máu tiếp nhận và vận chuyển đi khắp cơ thể đến mọi tế bào (và ngược lại chở về da để thải ra). Đây là điểm tiến hoá hơn giúp giun đất tuy có cơ thể lớn hơn vẫn cung cấp đủ khí cho các tế bào ở sâu bên trong.
Kết luận: Cả thuỷ tức và giun đất đều trao đổi khí trực tiếp qua bề mặt cơ thể bằng cơ chế khuếch tán ( vào, ra); riêng giun đất có thêm hệ mao mạch dưới da và sắc tố hô hấp trong máu đảm nhận việc vận chuyển khí đi khắp cơ thể.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.