Giải Bài 5 trang 77 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Nêu chủ đề của bài thơ

Bài thơ *Tự tình (bài 2)* của Hồ Xuân Hương thể hiện tâm trạng vừa buồn tủi, xót xa vừa phẫn uất trước duyên phận hẩm hiu, lỡ làng của người phụ nữ trong xã hội phong kiến; đồng thời bộc lộ khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc mãnh liệt cùng ý thức phản kháng, không cam chịu số phận của họ.

Chủ đề ấy được triển khai qua mạch cảm xúc của bài thơ:
- Hai câu *đề*: nỗi cô đơn, trơ trọi của người phụ nữ giữa đêm khuya vắng lặng ("Trơ cái hồng nhan với nước non").
- Hai câu *thực*: mượn rượu để quên sầu mà càng tỉnh càng sầu; nhìn vầng trăng "khuyết chưa tròn" mà ngậm ngùi cho tuổi xuân và hạnh phúc dở dang.
- Hai câu *luận*: hình ảnh thiên nhiên "xiên ngang", "đâm toạc" dữ dội thể hiện sức sống, sự phản kháng, bứt phá của nhân vật trữ tình.
- Hai câu *kết*: tiếng thở dài chua chát trước quy luật nghiệt ngã của tình duyên ("Mảnh tình san sẻ tí con con") — cảnh ngộ làm lẽ, hạnh phúc ít ỏi, bị chia sẻ.

b) Chủ đề đó giúp em hiểu thêm điều gì về tư tưởng, tình cảm của tác giả

Qua chủ đề bài thơ, em hiểu thêm:
- Hồ Xuân Hương là người giàu lòng tự trọng và bản lĩnh: dù đau buồn trước duyên phận nhưng bà không buông xuôi, cam chịu mà luôn ý thức về giá trị bản thân, khao khát vươn lên.
- Bà mang một tấm lòng nhân đạo sâu sắc và tinh thần nữ quyền mới mẻ, táo bạo: cảm thương, trân trọng và lên tiếng bênh vực cho người phụ nữ — những người chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh trong xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ.
- Đằng sau nỗi buồn là khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc chính đáng và tinh thần phản kháng mạnh mẽ đối với lễ giáo, với số phận bất công — điều đã làm nên cá tính thơ độc đáo của "Bà Chúa Thơ Nôm".