Giải Bài 3 trang 77 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Bố cục bài thơ (thể thất ngôn bát cú): hai câu thực là câu 3–4, hai câu luận là câu 5–6.

a) Hai câu thực:

> *Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,*
> *Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.*

Hai câu thực diễn tả trạng thái buồn tủi, chua xót, cô đơn và ý thức thấm thía về thân phận, tuổi xuân trôi qua dở dang.

- Nhân vật trữ tình mượn rượu để giải sầu nhưng "say lại tỉnh" — càng uống càng tỉnh, càng tỉnh càng đau: nỗi buồn không thể hóa giải, cứ luẩn quẩn bế tắc.
- Hình ảnh "vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn" gợi cảm giác thời gian, tuổi xuân đang tàn (bóng xế) mà hạnh phúc, tình duyên vẫn khuyết thiếu, chưa trọn vẹn (khuyết chưa tròn). Đó là nỗi xót xa, ngậm ngùi cho duyên phận lỡ làng của người phụ nữ.

b) Hai câu luận:

> *Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám,*
> *Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.*

Hai câu luận thể hiện trạng thái phẫn uất, bức bối cùng sức sống mạnh mẽ và thái độ phản kháng, không cam chịu trước duyên phận, trước cảnh ngộ.

- Phép đảo ngữ đưa các động từ mạnh "xiên ngang", "đâm toạc" lên đầu câu, cùng các danh từ "rêu", "đá" vốn nhỏ bé, yếu ớt lại mang hành động dữ dội, ngang tàng.
- Qua đó, thiên nhiên như đang cựa quậy, vùng lên; đó chính là sự phóng chiếu tâm trạng của nhà thơ: bức bối, bất bình muốn bứt phá, chống lại số phận ngang trái, khẳng định khát vọng sống và cá tính mạnh mẽ của Hồ Xuân Hương.