Giải Bài 2 trang 77 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Hai câu đề:

> *Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn,*
> *Trơ cái hồng nhan với nước non.*

a) Thời gian: Đó là lúc đêm khuya – thời khắc khuya khoắt, tĩnh lặng nhất của đêm. Âm thanh "văng vẳng trống canh dồn" (tiếng trống điểm canh từ xa vọng lại, dồn dập, gấp gáp) vừa gợi sự vắng lặng của không gian, vừa cho thấy bước đi vội vã của thời gian. Nghệ thuật lấy động (tiếng trống) tả tĩnh càng tô đậm sự cô quạnh.

b) Không gian: Một không gian rộng lớn, mênh mông, vắng lặng – "nước non" (sông núi, đất trời bao la). Giữa cái bao la ấy, con người hiện ra nhỏ bé, cô đơn, trơ trọi.

c) Tâm trạng gợi ra: Từ "trơ" đặt ở đầu câu, kết hợp cách nói "cái hồng nhan" (gọi nhan sắc, thân phận người phụ nữ bằng từ "cái" nghe rẻ rúng, mỉa mai) diễn tả nỗi cô đơn, trơ trọi, bẽ bàng, tủi hổ của người phụ nữ trước duyên phận hẩm hiu. "Trơ" vừa là tủi hổ, bẽ bàng, vừa cho thấy bản lĩnh, sự thách thức của Hồ Xuân Hương trước "nước non". Qua đó, hai câu đề gợi tâm trạng cô đơn, buồn tủi, xót xa cho thân phận nhưng ẩn chứa cả sự kiên cường, ngang tàng của nhà thơ.