Giải Bài 1 trang 77 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Thể thơ

Bài thơ *Tự tình (bài 2)* được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật (chữ Nôm):
- Cả bài có 8 câu, mỗi câu 7 tiếng.
- Gieo vần chân, vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (dồn – non – tròn – hòn – con).
- Có phép đối chặt chẽ ở hai câu thực (3 – 4) và hai câu luận (5 – 6).

b) Đề tài

Bài thơ viết về thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến — cụ thể là nỗi cô đơn, buồn tủi trước duyên phận hẩm hiu, lẽ mọn và khát vọng được sống, được hưởng hạnh phúc lứa đôi. Đây cũng là đề tài quen thuộc, nổi bật trong sáng tác của Hồ Xuân Hương.

c) Bố cục

Bài thơ có thể chia theo bố cục bốn phần của thơ Đường luật (đề – thực – luận – kết):
- Hai câu đề (câu 1 – 2): nỗi niềm cô đơn, buồn tủi của nhân vật trữ tình trong đêm khuya vắng lặng.
- Hai câu thực (câu 3 – 4): tâm trạng chán chường, bẽ bàng trước cảnh và trước duyên phận dở dang.
- Hai câu luận (câu 5 – 6): thái độ phản kháng, muốn vùng vẫy, bứt phá trước nghịch cảnh.
- Hai câu kết (câu 7 – 8): trở về với tâm trạng chua xót, ngậm ngùi vì khát vọng hạnh phúc không trọn vẹn.

Có thể gộp lại thành hai phần: bốn câu đầu (tâm trạng cô đơn, buồn tủi trước duyên phận) và bốn câu sau (khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc và bi kịch của người phụ nữ).