Giải Bài 3 trang 51 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Đề yêu cầu: Tìm các thành ngữ được *gợi nhắc* (tác giả không nói nguyên vẹn mà lồng ý, lấy lại hình ảnh) trong bài thơ *Tiếng Việt* của Lưu Quang Vũ và giải nghĩa.

Trong bài thơ có hai thành ngữ được gợi nhắc:

a) Thành ngữ *gừng cay muối mặn* (muối mặn gừng cay)

- Câu thơ gợi nhắc: *"Đây muối mặn gừng cay lòng khế xót"*.
- Nhà thơ mượn trọn vẹn hình ảnh *muối mặn, gừng cay* của thành ngữ để nói về tiếng Việt thấm đượm tình đời, tình người.
- Nghĩa: chỉ tình nghĩa gắn bó thủy chung, sâu nặng, son sắt giữa con người với nhau (thường nói về tình nghĩa vợ chồng), những người đã cùng nhau chia ngọt sẻ bùi, trải qua bao gian nan, vất vả mà vẫn một lòng không thay đổi.

b) Thành ngữ *chân trời góc bể* (góc bể chân trời)

- Câu thơ gợi nhắc: *"Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển / Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya"*.
- Tác giả nói về những người con xa xứ, dù ở bất cứ phương trời nào vẫn mang theo tiếng Việt.
- Nghĩa: chỉ những nơi xa xôi, cách trở, khắp mọi phương trời; thường dùng để nói về cảnh con người phiêu bạt, lưu lạc ở những miền đất xa quê hương.

Nhận xét chung: Việc gợi nhắc các thành ngữ quen thuộc trong lời ăn tiếng nói dân gian khiến bài thơ thêm giàu sức gợi, gần gũi và cho thấy tiếng Việt kết tinh từ chính đời sống, tình cảm của nhân dân.