Giải Bài 4 trang 51 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a.

- Biện pháp tu từ chính: so sánh. Tác giả so sánh *tiếng Việt* (qua hình ảnh "Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi") với hai hình ảnh thiên nhiên gần gũi, bền bỉ:
- "Như vị muối chung lòng biển mặn"
- "Như dòng sông thương mến chảy muôn đời."
- Biện pháp điệp ngữ: từ "Như" được lặp lại ở đầu hai dòng thơ, tạo cấu trúc sóng đôi.
- Nhân hóa: "dòng sông thương mến" khiến dòng sông mang tình cảm như con người.
- Tác dụng: Phép so sánh cùng điệp ngữ làm cho tiếng Việt hiện lên vừa cụ thể, gần gũi, vừa thiêng liêng, sâu nặng. "Vị muối chung lòng biển mặn" gợi sự gắn bó máu thịt, không thể tách rời giữa tiếng Việt với mỗi con người và cộng đồng; "dòng sông thương mến chảy muôn đời" gợi sức sống trường tồn, chảy mãi của tiếng Việt qua bao thế hệ. Nhờ đó, câu thơ nhấn mạnh tình yêu tha thiết và lòng tự hào của nhà thơ đối với tiếng mẹ đẻ; đồng thời làm cho lời thơ thêm giàu hình ảnh, nhạc điệu và gợi cảm.

b.

- Biện pháp tu từ chính: so sánh. Tiếng Việt được so sánh liên tiếp với nhiều hình ảnh:
- "như bùn" — gợi sự mộc mạc, dân dã, gắn với đời sống lao động.
- "như lụa", "mềm mại như tơ" — gợi vẻ mượt mà, tinh tế, dịu dàng.
- Biện pháp điệp ngữ: từ "như" được lặp lại nhiều lần, tạo nhịp điệp và nối kết các hình ảnh so sánh.
- Thán từ "Ôi" mở đầu câu bộc lộ trực tiếp cảm xúc dâng trào, yêu mến, tự hào.
- Tác dụng: Những so sánh đối lập mà hòa hợp ("bùn" — "lụa", "tre ngà" — "tơ") làm nổi bật vẻ đẹp phong phú, nhiều sắc thái của tiếng Việt: vừa bình dị, chắc khỏe, gần gũi với đời sống nhân dân, lại vừa mềm mại, óng ả, giàu chất thơ. Qua đó, nhà thơ khẳng định tiếng Việt vừa khỏe khoắn, bền bỉ vừa đẹp đẽ, tinh tế; bộc lộ niềm trân trọng, tự hào sâu sắc đối với vẻ đẹp và sức sống của tiếng mẹ đẻ. Các hình ảnh so sánh cũng khiến câu thơ thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm.