Giải Bài 2 trang 111 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Nhận diện hai văn bản
- Văn bản 1: *"Người con gái Nam Xương" – một bi kịch của con người* (Nguyễn Đăng Na) – bàn về *Chuyện người con gái Nam Xương* của Nguyễn Dữ.
- Văn bản 2: *Từ "Thằng quỷ nhỏ" của Nguyễn Nhật Ánh nghĩ về những phẩm chất của một tác phẩm viết cho thiếu nhi* (Trần Văn Toàn) – từ truyện *Thằng quỷ nhỏ* mà bàn rộng ra vấn đề văn học thiếu nhi.

Cả hai đều là văn bản nghị luận văn học, nên có thể so sánh trên hai phương diện: *cách đặt vấn đề* và *cách tổ chức luận điểm*.

### a) Sự tương đồng
- Cùng là nghị luận văn học, bàn từ một tác phẩm cụ thể: cả hai đều xuất phát từ một tác phẩm (truyện của Nguyễn Dữ / truyện của Nguyễn Nhật Ánh) để triển khai ý kiến, quan điểm của người viết.
- Luận điểm rõ ràng, được sắp xếp theo một trình tự hợp lí: mỗi luận điểm hướng về làm sáng tỏ luận đề chung; các luận điểm liên kết chặt chẽ, luận điểm trước làm tiền đề cho luận điểm sau.
- Lí lẽ luôn đi kèm bằng chứng lấy từ tác phẩm: người viết không nói chung chung mà dẫn chi tiết, nhân vật, tình huống trong truyện để phân tích, chứng minh, tạo sức thuyết phục.
- Thể hiện rõ quan điểm, thái độ đánh giá của người viết đối với giá trị của tác phẩm.

###

b) Sự khác biệt trong *cách đặt vấn đề*
- Văn bản "Người con gái Nam Xương"… đặt vấn đề theo lối trực tiếp, đi thẳng vào tác phẩm: nêu ngay tác phẩm và hướng khai thác – coi số phận Vũ Nương là một *bi kịch của con người*. Luận đề gắn liền với chính tác phẩm được bàn, phạm vi bàn luận khép lại trong tác phẩm đó.
- Văn bản "Thằng quỷ nhỏ"… đặt vấn đề theo lối gián tiếp, mở rộng: *từ* một tác phẩm cụ thể mà *nghĩ về* một vấn đề khái quát hơn – những *phẩm chất của một tác phẩm viết cho thiếu nhi*. Tác phẩm chỉ là điểm xuất phát, cái đích là một vấn đề lí luận rộng về thể loại văn học thiếu nhi.

→ Một bên đặt vấn đề hẹp, cụ thể (về một tác phẩm); một bên đặt vấn đề rộng, khái quát (từ tác phẩm vươn tới vấn đề chung của cả một mảng sáng tác).

###

c) Sự khác biệt trong *cách tổ chức luận điểm*
- Văn bản "Người con gái Nam Xương"… tổ chức luận điểm bám sát diễn biến/các phương diện của tác phẩm: lần lượt soi chiếu nhân vật và tình huống để làm nổi bật *tính bi kịch* (vẻ đẹp và nỗi oan của Vũ Nương, nguyên nhân dẫn tới cái chết, ý nghĩa của bi kịch…). Các luận điểm đi theo mạch phân tích – chứng minh trong phạm vi tác phẩm.
- Văn bản "Thằng quỷ nhỏ"… tổ chức luận điểm theo lối khái quát hóa, nâng dần lên thành vấn đề lí luận: từ việc phân tích nhân vật/chi tiết trong *Thằng quỷ nhỏ*, người viết suy rộng để nêu lên những *phẩm chất* mà một tác phẩm viết cho thiếu nhi cần có. Luận điểm đi theo mạch từ cụ thể đến khái quát, dùng tác phẩm làm dẫn chứng cho một kết luận mang tính chung.

→ Một bên tổ chức luận điểm quy về chính tác phẩm (phân tích để hiểu sâu một tác phẩm); một bên tổ chức luận điểm đi ra ngoài tác phẩm (dùng tác phẩm để rút ra vấn đề khái quát).

###

d) Bài học khi thực hành viết bài văn nghị luận văn học
- Xác định rõ luận đề và cách đặt vấn đề phù hợp: có thể đi thẳng vào tác phẩm, cũng có thể từ tác phẩm mà mở rộng tới một vấn đề khái quát – tùy mục đích bài viết mà chọn cách mở cho trúng và hấp dẫn.
- Sắp xếp luận điểm theo một trình tự mạch lạc, logic, các luận điểm phải hướng về làm sáng tỏ luận đề và liên kết chặt chẽ với nhau.
- Lí lẽ phải đi liền với bằng chứng lấy từ tác phẩm; phân tích dẫn chứng chứ không kể lại hay nói chung chung, để bài viết có sức thuyết phục.
- Thể hiện được quan điểm, cách cảm nhận, đánh giá riêng của người viết; biết khái quát, nâng vấn đề khi cần để bài nghị luận có chiều sâu.
- Linh hoạt trong cách triển khai: vừa biết đi sâu phân tích một tác phẩm, vừa biết liên hệ, mở rộng để bài viết vừa sâu sắc vừa phong phú.