Giải Câu 4 trang 103 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Nhận xét về hình thức nghệ thuật của bài thơ *Ngày xưa* (Vũ Cao)

a) Thể thơ

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do: số tiếng trong mỗi dòng không cố định, các khổ thơ dài ngắn khác nhau, cách ngắt nhịp linh hoạt. Nhờ đó, lời thơ gần với lời kể – lời tâm tình, tự nhiên như dòng hồi tưởng về "ngày xưa", không bị gò bó vào khuôn khổ niêm luật. Thể thơ tự do giúp cảm xúc được bộc lộ phóng khoáng, mạch thơ trôi chảy theo dòng kỉ niệm và suy tư của nhân vật trữ tình.

b) Ngôn từ

Ngôn từ trong bài giản dị, mộc mạc, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày nhưng gợi cảm và giàu sức gợi. Nhà thơ dùng nhiều từ ngữ bình dị, trong sáng, kết hợp với cách xưng hô, kể chuyện thân mật khiến bài thơ như một lời thủ thỉ. Việc lặp lại cụm từ, hình ảnh gắn với "ngày xưa" tạo nên giọng điệu hoài niệm, tha thiết, lắng sâu.

c) Hình ảnh

Hệ thống hình ảnh thơ vừa chân thực, gần gũi, vừa mang ý nghĩa biểu tượng. Những hình ảnh quen thuộc của làng quê, của tuổi thơ và quá khứ được chọn lọc, gợi lên một thế giới "ngày xưa" đẹp đẽ, trong trẻo. Các hình ảnh ấy vừa tái hiện kỉ niệm cụ thể, vừa khơi gợi những suy ngẫm về thời gian, về sự đổi thay, khiến bài thơ giàu chất trữ tình và chiều sâu ý nghĩa.

d) Cách tổ chức, sắp xếp ý thơ

Mạch thơ được tổ chức theo dòng hồi tưởng – liên tưởng: từ hiện tại nhớ về quá khứ "ngày xưa", rồi từ kỉ niệm mà suy ngẫm, bộc lộ cảm xúc, thái độ. Các khổ thơ nối tiếp nhau theo mạch cảm xúc tự nhiên, có sự đan xen giữa kể – tả – bộc lộ cảm xúc. Nhờ cách sắp xếp này, bài thơ vừa có tính tự sự (có câu chuyện, có hình ảnh về quá khứ) vừa đậm chất trữ tình (chan chứa cảm xúc, hoài niệm).

Khái quát: Với thể thơ tự do, ngôn từ giản dị mà gợi cảm, hình ảnh chân thực giàu sức biểu tượng cùng cách tổ chức ý thơ theo mạch hồi tưởng – cảm xúc, bài thơ *Ngày xưa* đã diễn tả tinh tế nỗi niềm hoài niệm về quá khứ và những suy tư sâu lắng của nhân vật trữ tình.