Giải Bài 1 trang 84 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

So sánh cách miêu tả nhân vật của Nguyễn Du trong đoạn trích *Kim – Kiều gặp gỡ* với đoạn văn xuôi (trích *Kim Vân Kiều truyện* của Thanh Tâm Tài Nhân)

a) Điểm giống nhau

- Cả hai đoạn đều viết về cùng một tình huống: cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa Kim Trọng với hai chị em Thúy Kiều – Thúy Vân trong tiết Thanh minh.
- Cả hai đều chú ý khắc họa vẻ đẹp, thần thái của các nhân vật và ít nhiều có sự phân biệt giữa Thúy Kiều với Thúy Vân (Kiều sắc sảo, Vân đoan trang).
- Cả hai cùng thể hiện thái độ trân trọng, ngợi ca trước vẻ đẹp của con người.

b) Điểm khác nhau – nét riêng trong bút pháp của Nguyễn Du

*Đoạn văn xuôi của Thanh Tâm Tài Nhân:*

- Miêu tả theo lối trực tiếp, cụ thể, có phần liệt kê: tả tường tận từng nét trên gương mặt Thúy Kiều ("mày nhỏ mà dài, mắt trong mà sáng, mạo như trăng thu, sắc tựa hoa đào"); với Thúy Vân thì nhận xét khái quát ("tinh thần tĩnh chính, dung mạo đoan trang").
- Thiên về kể và nhận xét khách quan, nặng về ngoại hình, chưa đi sâu vào thế giới nội tâm và chưa làm nổi bật mối quan hệ giữa tình và cảnh.
- Giọng văn bình thản, nhằm *thông báo* diễn biến sự việc.

*Đoạn thơ của Nguyễn Du:*

- Sử dụng bút pháp ước lệ, tượng trưng quen thuộc của văn học trung đại, lấy vẻ đẹp của thiên nhiên (trăng, hoa, tuyết, ngọc, liễu…) làm chuẩn mực để gợi tả vẻ đẹp con người, khiến nhân vật hiện lên vừa thanh cao vừa lí tưởng.
- Dùng bút pháp chấm phá, gợi nhiều hơn tả: không liệt kê chi tiết mà chọn những nét tiêu biểu để gợi lên thần thái, cốt cách ("Hài văn lần bước dặm xanh / Một vùng như thể cây quỳnh cành dao").
- Đặc sắc nhất là nghệ thuật tả cảnh ngụ tình – mượn cảnh để diễn tả tâm trạng: khung cảnh "Dưới cầu nước chảy trong veo / Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha" vừa nên thơ, vừa thấm đẫm nỗi lưu luyến, bịn rịn, tình ý chớm nở trong lòng người sau buổi gặp gỡ.
- Ngôn ngữ thơ lục bát giàu nhạc điệu, hình ảnh và cảm xúc, kết hợp miêu tả ngoại hình với khắc họa tâm trạng, nội tâm nhân vật, làm cho cuộc gặp gỡ trở nên tình tứ, lãng mạn.

c) Nhận xét chung

Từ chất liệu của nguyên tác văn xuôi, Nguyễn Du đã sáng tạo lại bằng tài năng nghệ thuật bậc thầy: thay lối tả trực tiếp, cụ thể bằng bút pháp ước lệ – chấm phá – tả cảnh ngụ tình, chuyển từ việc *kể* sự việc sang việc *gợi* vẻ đẹp và diễn tả tâm trạng. Nhờ đó, nhân vật trong *Truyện Kiều* không chỉ đẹp về ngoại hình mà còn có đời sống nội tâm phong phú, đậm chất trữ tình, thể hiện tấm lòng trân trọng, ngợi ca con người và tài năng nghệ thuật, sự sáng tạo độc đáo của đại thi hào Nguyễn Du.