Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 4 trang 86 SGK Ngữ văn 8

Lai Tân (Hồ Chí Minh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Giọng điệu trào phúng của câu thơ thứ ba có gì khác biệt so với hai câu thơ đầu?
(văn bản: Lai Tân (Hồ Chí Minh))

Gợi ý trả lời

a) Giọng điệu trào phúng của hai câu thơ đầu

Hai câu thơ đầu vạch trần thói hư, tật xấu của bộ máy quan lại nhà tù một cách trực tiếp, lộ liễu:

- *"Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc"*: viên ban trưởng – người quản lí nhà lao – lại ngày ngày đánh bạc, trong khi đánh bạc là tội mà người tù bị bắt giam.
- *"Giải người, cảnh trưởng kiếm ăn quanh"*: viên cảnh trưởng lợi dụng việc áp giải phạm nhân để ăn tiền đút lót, bóc lột.

→ Ở đây tiếng cười châm biếm thẳng thừng, chỉ mặt gọi tên: tác giả nêu đích danh chức vụ và hành vi xấu xa, đặt chúng cạnh nhau để lật tẩy sự thối nát, nhố nhăng của bọn chức dịch.

b) Giọng điệu trào phúng của câu thơ thứ ba

Câu thứ ba *"Chong đèn, huyện trưởng làm công việc"* lại mang giọng trào phúng kín đáo, nhẹ nhàng mà thâm thúy, sâu cay:

- Bề ngoài câu thơ như lời khen ngợi: huyện trưởng cần mẫn, thức khuya chong đèn lo việc công.
- Nhưng đặt trong mạch bài thơ (cấp dưới thì đánh bạc, ăn tiền), hình ảnh ấy trở nên đa nghĩa, nước đôi: "chong đèn làm việc" rất có thể là hút thuốc phiện, hoặc dửng dưng làm ngơ trước sự lộn xộn ngay dưới quyền mình.

→ Khác với hai câu đầu, ở câu thứ ba tiếng cười ẩn đi dưới vẻ trang trọng, dùng lối nói ngược (bề ngoài khen – thực chất chê), tạo ra sự châm biếm thâm trầm, kín đáo hơn, khiến sự mỉa mai càng sắc bén.

Kết luận: Hai câu đầu trào phúng trực diện, lộ liễu, còn câu thứ ba trào phúng gián tiếp, kín đáo, hàm súc – tạo nên sự biến hóa linh hoạt trong giọng điệu, dồn nén để bật ra tiếng cười mỉa mai ở câu kết.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.