Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 5 trang 86 SGK Ngữ văn 8

Lai Tân (Hồ Chí Minh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Các nhân vật trong bài thơ Lai Tân thuộc thành phần nào trong xã hội? Hãy làm rõ dụng ý của tác giả khi nhằm vào nhóm đối tượng này.
(văn bản: Lai Tân (Hồ Chí Minh))

Gợi ý trả lời

a) Các nhân vật trong bài thơ và thành phần xã hội của họ

Bài thơ *Lai Tân* khắc họa ba nhân vật, đều là quan lại trong bộ máy chính quyền ở huyện Lai Tân (dưới thời Tưởng Giới Thạch):

- Ban trưởng nhà giam (ban trưởng nhà lao): người đứng đầu, trông coi trại giam, lẽ ra phải giữ kỉ luật thì lại *"ngày ngày đánh bạc"* (Giam phòng ban trưởng thiên thiên đổ).
- Cảnh trưởng (trưởng cảnh sát): người giữ gìn luật pháp, trật tự, nhưng lại *kiếm ăn quanh*, ăn tiền đút lót của tù nhân khi áp giải (Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền).
- Huyện trưởng (tri huyện): quan đầu huyện, bề ngoài *"chong đèn làm việc công"* nhưng thực chất là chong đèn hút thuốc phiện (Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự).

→ Cả ba đều thuộc tầng lớp quan lại cai trị, là những kẻ nắm giữ pháp luật, trật tự và quyền hành ở địa phương.

b) Dụng ý của tác giả khi nhằm vào nhóm đối tượng này

- Tác giả cố ý chọn chính những kẻ đại diện cho pháp luật, công lí và chính quyền để phơi bày. Mỉa mai ở chỗ: người coi tù thì đánh bạc, người giữ luật thì ăn tiền phi pháp, người đứng đầu huyện thì hút thuốc phiện. Kẻ thực thi pháp luật lại chính là kẻ chà đạp, vi phạm pháp luật.
- Từ ba con người cụ thể, Bác khái quát lên bản chất thối nát, mục ruỗng từ trên xuống dưới của cả bộ máy thống trị Trung Hoa dân quốc thời Tưởng Giới Thạch — một sự thối nát mang tính hệ thống, phổ biến chứ không phải cá biệt.
- Câu kết *"Lai Tân vẫn thái bình"* (Lai Tân y cựu thái bình thiên) là lời châm biếm, mỉa mai sâu cay: trong cảnh quan lại ăn chơi, tham nhũng như thế mà vẫn gọi là "thái bình", nghĩa là sự thối nát ấy đã thành nếp, thành chuyện bình thường, hiển nhiên. Chữ "thái bình" trở thành đòn đả kích nhẹ nhàng mà thâm thúy, lật tẩy toàn bộ sự giả dối của bộ máy cai trị.

→ Nhằm vào tầng lớp quan lại, nhà thơ đã vạch trần và lên án sự mục nát của cả một chế độ, thể hiện thái độ phê phán sắc sảo cùng nghệ thuật trào phúng, châm biếm nhẹ nhàng mà thấm thía của Hồ Chí Minh.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.