Giải Bài 2 trang 79 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Trao đổi với các bạn về:
– Chủ đề, bối cảnh, cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ trong một truyện lịch sử.
– Chủ đề, một số yếu tố thi luật của thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ tuyệt Đường luật (bố cục, niêm, luật, vần, nhịp, đối) thể hiện qua bài thơ đã đọc.
– Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu; sự khác biệt giữa lí lẽ, bằng chứng khách quan (có thể kiểm chứng được) với ý kiến đánh giá chủ quan của người viết trong văn bản nghị luận.
Gợi ý trả lời
Đây là bài Đọc mở rộng nhằm củng cố, trao đổi về ba thể loại đã học trong Bài 1 (truyện lịch sử), Bài 2 (thơ Đường luật) và Bài 3 (văn nghị luận). Dưới đây là nội dung trao đổi mẫu cho từng ý.
a) Chủ đề, bối cảnh, cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ trong một truyện lịch sử
(Lấy ví dụ văn bản *Lá cờ thêu sáu chữ vàng* của Nguyễn Huy Tưởng.)
- Chủ đề: ca ngợi lòng yêu nước, ý chí căm thù giặc và tinh thần quyết tâm đánh giặc cứu nước của tuổi trẻ thời Trần, tiêu biểu là Trần Quốc Toản.
- Bối cảnh: đất nước ta thời nhà Trần, khi quân Nguyên – Mông lăm le xâm lược lần thứ hai; triều đình họp bàn kế sách đánh giặc ở bến Bình Than. Đây là bối cảnh lịch sử có thật, gắn với sự kiện và không gian, thời gian cụ thể của dân tộc.
- Cốt truyện: Trần Quốc Toản vì còn nhỏ tuổi nên không được dự bàn việc nước, chàng uất ức bóp nát quả cam lúc nào không biết; từ đó quyết chí rèn quân, dựng lá cờ thêu sáu chữ vàng *“Phá cường địch, báo hoàng ân”* để lập công đánh giặc. Cốt truyện vừa bám sát sự thật lịch sử, vừa có chi tiết hư cấu, tưởng tượng của nhà văn.
- Nhân vật: Trần Quốc Toản – thiếu niên anh hùng, giàu lòng yêu nước, khí phách mạnh mẽ, gan dạ; là nhân vật lịch sử được nhà văn khắc hoạ qua hành động, lời nói, suy nghĩ.
- Ngôn ngữ: ngôn ngữ kể chuyện trang trọng, cổ kính, phù hợp với không khí lịch sử; sử dụng nhiều từ ngữ gợi không khí thời đại (bến Bình Than, vương hầu, hoàng ân…), kết hợp lời kể với lời đối thoại để làm nổi bật tính cách nhân vật.
b) Chủ đề và một số yếu tố thi luật của thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ tuyệt Đường luật
(Lấy ví dụ bài thất ngôn bát cú *Thu điếu* – Nguyễn Khuyến và bài tứ tuyệt *Nam quốc sơn hà*.)
- Chủ đề: *Thu điếu* vẽ nên bức tranh mùa thu làng quê đồng bằng Bắc Bộ thanh sơ, tĩnh lặng và bộc lộ tâm trạng u hoài, tình yêu quê hương, đất nước thầm kín của nhà thơ.
- Bố cục (thất ngôn bát cú gồm 8 câu): chia bốn phần đề – thực – luận – kết, mỗi phần hai câu.
- Niêm: các cặp câu niêm (dính) với nhau theo luật: câu 1 niêm với câu 8, câu 2 – 3, câu 4 – 5, câu 6 – 7 (cùng thanh bằng/trắc ở tiếng thứ hai).
- Luật: luật bằng – trắc được xác định ở tiếng thứ hai của câu thứ nhất (tiếng thứ hai thanh bằng → bài theo luật bằng; thanh trắc → luật trắc).
- Vần: gieo vần chân, vần bằng, hiệp ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (bài *Thu điếu* hiệp vần “eo”: *veo – teo – vèo – teo – bèo*).
- Nhịp: thường ngắt nhịp 4/3 (hoặc 2/2/3).
- Đối: đối nhau ở hai câu thực (3 – 4) và hai câu luận (5 – 6), đối cả về từ loại, ý và thanh điệu.
- Với thơ tứ tuyệt Đường luật (4 câu, như *Nam quốc sơn hà*): bố cục khai – thừa – chuyển – hợp, vẫn tuân theo niêm, luật bằng – trắc, gieo vần chân – vần bằng ở cuối câu 1, 2, 4, nhịp 4/3; đối không bắt buộc chặt như bát cú.
c) Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng; phân biệt lí lẽ – bằng chứng khách quan với ý kiến đánh giá chủ quan
(Lấy ví dụ văn bản nghị luận đã học, chẳng hạn *Hịch tướng sĩ* – Trần Quốc Tuấn hoặc một văn bản nghị luận văn học trong SGK.)
- Luận đề: vấn đề bao trùm toàn văn bản (ví dụ *Hịch tướng sĩ*: kêu gọi tướng sĩ nêu cao tinh thần cảnh giác, chăm lo rèn luyện để đánh thắng giặc Nguyên – Mông).
- Luận điểm: các ý lớn triển khai luận đề (nêu gương trung thần nghĩa sĩ; vạch tội ác của giặc; phân tích thái độ sai trái của tướng sĩ; chỉ ra việc nên làm).
- Lí lẽ: những lời bàn, phân tích, suy luận để làm sáng tỏ luận điểm.
- Bằng chứng: dẫn chứng cụ thể (sự việc, số liệu, nhân vật lịch sử, câu nói…) dùng để chứng minh cho lí lẽ.
- Phân biệt:
+ Lí lẽ, bằng chứng khách quan là những điều có thể kiểm chứng được — là sự thật, sự kiện, số liệu, dẫn chứng tồn tại độc lập với người viết (ví dụ: “Giặc Nguyên – Mông đã sang xâm lược nước ta”, các tấm gương trung thần có thật trong sử sách). Ai cũng có thể tra cứu, đối chiếu để xác nhận đúng – sai.
+ Ý kiến đánh giá chủ quan là nhận định, cảm nhận, thái độ riêng của người viết, không kiểm chứng được bằng số liệu hay sự thật, có thể khác nhau tuỳ người (ví dụ: những lời bộc lộ nỗi căm giận, sự xót xa, lời khen – chê, kêu gọi của tác giả).
+ Khi đọc văn nghị luận, cần nhận ra đâu là bằng chứng khách quan (cơ sở đáng tin), đâu là ý kiến chủ quan (quan điểm của người viết) để đánh giá sức thuyết phục của văn bản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.