Giải Bài 4 trang 77 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Nêu những điểm giống và khác nhau trong cách sử dụng bằng chứng ở hai văn bản Hịch tướng sĩ và Tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
(văn bản: Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn); Tinh thần yêu nước của nhân dân ta (Hồ Chí Minh))
Gợi ý trả lời
a) Điểm giống nhau trong cách sử dụng bằng chứng
- Cả hai văn bản đều là văn nghị luận và đều dùng bằng chứng (dẫn chứng) để làm sáng tỏ lí lẽ, tăng sức thuyết phục cho luận điểm về lòng yêu nước.
- Bằng chứng ở cả hai đều tiêu biểu, xác thực, có thật trong lịch sử, được chọn lọc và sắp xếp theo một trình tự hợp lí chứ không liệt kê tùy tiện.
- Bằng chứng luôn gắn chặt với lí lẽ (bằng chứng đưa ra để chứng minh, soi sáng cho lí lẽ) và đều nhằm mục đích chung là khơi dậy, cổ vũ tinh thần yêu nước, ý chí đánh giặc của người đọc, người nghe.
b) Điểm khác nhau trong cách sử dụng bằng chứng
*Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn):*
- Bằng chứng chủ yếu là những tấm gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách (phần nhiều là của Trung Quốc xưa): Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Thân Khoái, Kính Đức, Cảo Khanh, rồi Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang... Đó là bằng chứng của quá khứ, mang tính nêu gương để tướng sĩ noi theo.
- Dẫn chứng thường đi liền với lời lẽ, cảm xúc mãnh liệt, giọng điệu đanh thép, vừa khích lệ vừa nghiêm khắc, nhằm thức tỉnh và cổ vũ trực tiếp các tướng sĩ dưới quyền.
*Tinh thần yêu nước của nhân dân ta (Hồ Chí Minh):*
- Bằng chứng vừa lấy từ lịch sử dân tộc Việt Nam (Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung...), vừa lấy từ thực tại cuộc kháng chiến chống Pháp với mọi tầng lớp nhân dân (từ cụ già đến các cháu nhi đồng, từ kiều bào đến đồng bào vùng tạm bị chiếm, từ chiến sĩ ngoài mặt trận đến công chức, nông dân, công nhân ở hậu phương...).
- Dẫn chứng được sắp xếp theo trình tự thời gian (quá khứ → hiện tại) và theo quan hệ liệt kê toàn diện bằng mô hình "từ... đến..." (theo lứa tuổi, vùng miền, giai cấp, nghề nghiệp), nên bằng chứng phong phú, toàn diện, giàu sức khái quát, nhằm chứng minh một chân lí: lòng yêu nước là truyền thống quý báu của cả dân tộc.
- Giọng văn trong sáng, giản dị, mạch lạc, thiên về chứng minh và khẳng định hơn là khích lệ bằng cảm xúc dồn dập như bài hịch.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.