Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 6 trang 63 SGK Ngữ văn 8

Văn bản: Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tác giả đã chọn cách diễn đạt như thế nào để lời hịch có sức tác động lớn đến nhận thức và tình cảm của các tì tướng? Phân tích một ví dụ mà em cho là tiêu biểu cho cách diễn đạt đó.
(văn bản: Hịch tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn)

Gợi ý trả lời

Phân tích cách diễn đạt của Trần Quốc Tuấn trong *Hịch tướng sĩ*

a) Những đặc sắc trong cách diễn đạt khiến bài hịch có sức tác động lớn

Để lời hịch tác động mạnh đến nhận thức và tình cảm của các tì tướng, Trần Quốc Tuấn đã kết hợp nhiều biện pháp diễn đạt:

- Dùng lối văn biền ngẫu, các câu văn sóng đôi, cân xứng, nhịp nhàng, giàu nhạc điệu, tạo giọng văn hùng hồn, dồn dập, có sức cuốn hút và lay động.
- Giọng điệu linh hoạt, thay đổi theo mục đích: khi tâm tình, khích lệ như người cha, người chủ tướng; khi nghiêm khắc trách mắng, chỉ ra lỗi lầm; khi tha thiết, khi đanh thép.
- Sử dụng nhiều dẫn chứng lịch sử (Kỷ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Kính Đức, Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang…) để nêu gương trung nghĩa, làm tăng sức thuyết phục.
- Dùng hình ảnh cụ thể, so sánh, ẩn dụ, phóng đại để khơi dậy lòng căm thù giặc và tinh thần trách nhiệm.
- Đặt ra các tình huống đối lập (nếu không lo / nếu biết lo), lập luận chặt chẽ, vừa đánh vào lí trí vừa tác động đến tình cảm.

b) Phân tích một ví dụ tiêu biểu

Tiêu biểu nhất là đoạn tác giả bộc lộ nỗi lòng mình trước cảnh nước mất nhà tan:

> *"Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng."*

Phân tích:

- Các câu văn biền ngẫu, sóng đôi ("tới bữa quên ăn" – "nửa đêm vỗ gối"; "ruột đau như cắt" – "nước mắt đầm đìa") tạo nhịp điệu dồn dập, diễn tả nỗi đau đớn, uất hận trào dâng không nguôi.
- Hàng loạt động từ mạnh, hình ảnh phóng đại ("xả thịt lột da, nuốt gan uống máu") thể hiện lòng căm thù giặc đến tột độ.
- Cách nói khoa trương ("trăm thân phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác gói trong da ngựa") thể hiện quyết tâm hi sinh vì nước, sẵn sàng xả thân diệt giặc.
- Đoạn văn là lời tự bộc bạch chân thành của chủ tướng, nên có sức lay động mãnh liệt: nó vừa làm gương sáng về lòng yêu nước, vừa khơi dậy sự hổ thẹn và tinh thần trách nhiệm trong lòng các tì tướng, thôi thúc họ noi theo.

→ Nhờ cách diễn đạt vừa giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, vừa chặt chẽ về lí lẽ như vậy, *Hịch tướng sĩ* đã thực sự tác động sâu sắc đến cả nhận thức lẫn tình cảm của tướng sĩ, trở thành áng "thiên cổ hùng văn" bất hủ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.