Giải Câu 5 trang 63 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Tác giả dùng những bằng chứng và lí lẽ nào để chứng minh các tì tướng đã suy nghĩ, hành động không đúng?
(văn bản: Hịch tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn)
Gợi ý trả lời
Mở ý: Để phê phán những suy nghĩ, hành động sai trái của các tì tướng, Trần Quốc Tuấn vừa nêu bằng chứng (những biểu hiện cụ thể trong thái độ, lối sống của họ) vừa dùng lí lẽ (phân tích hậu quả) để thuyết phục. Có thể tách thành các ý sau:
a) Bằng chứng về thái độ bàng quan, vô trách nhiệm trước vận nước
- Tác giả chỉ ra tướng sĩ "nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn"; "làm tướng triều đình phải hầu quân giặc mà không biết tức"; "nghe nhạc thái thường để đãi yến ngụy sứ mà không biết căm".
- Đây là bằng chứng cho thấy họ dửng dưng, quên cả danh dự của bản thân, của chủ tướng và quốc gia khi kẻ thù ngang ngược.
b) Bằng chứng về lối sống hưởng lạc, ham vui tầm thường
- Tác giả liệt kê hàng loạt thú vui: có kẻ "lấy việc chọi gà làm vui đùa", "lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển"; có kẻ "vui thú ruộng vườn", "quyến luyến vợ con"; "lo làm giàu mà quên việc nước", "ham săn bắn mà quên việc binh"; "thích rượu ngon", "mê tiếng hát".
- Những bằng chứng cụ thể, dồn dập này cho thấy các tì tướng chỉ mải mê hưởng thụ, quên mất bổn phận của người làm tướng trong lúc đất nước lâm nguy.
c) Lí lẽ phân tích hậu quả tất yếu khi giặc đến
- Từ mỗi thú vui, tác giả lập luận chỉ ra kết cục thảm hại: "cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc", "mẹo cờ bạc không thể dùng làm mưu lược nhà binh"; dẫu có nhiều ruộng vườn thì "tấm thân quý nghìn vàng khôn chuộc", vợ con "bìu díu việc quân cơ trăm sự ích chi"; tiền của, rượu ngon, tiếng hát đều vô dụng trước gót giặc.
- Hậu quả chung được dồn tới một đỉnh điểm: "chẳng những thái ấp của ta không còn mà bổng lộc các ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan mà vợ con các ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo mà phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên…".
d) Nghệ thuật kết hợp bằng chứng và lí lẽ
- Tác giả dùng phép liệt kê, đối lập (thú vui nhỏ nhặt ↔ hậu quả to lớn), câu văn biền ngẫu, giọng điệu khi mỉa mai khi nghiêm khắc.
- Cách đan xen bằng chứng cụ thể với lí lẽ sắc bén khiến lời phê phán vừa có sức thuyết phục về lí, vừa tác động mạnh tới tình cảm, khơi dậy lòng tự trọng và ý thức trách nhiệm của các tì tướng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.