Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 2 trang 126 SGK Ngữ văn 8

Chiều hôm nhớ nhà (Bà Huyện Thanh Quan) — Trả lời câu hỏi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những hình ảnh nào trong bài thơ có tác dụng làm nổi bật nhan đề Chiều hôm nhớ nhà?
(văn bản: Chiều hôm nhớ nhà - Bà Huyện Thanh Quan)

Gợi ý trả lời

Nhan đề *Chiều hôm nhớ nhà* gồm hai lớp nghĩa cần làm nổi bật: (1) thời điểm chiều hôm (lúc hoàng hôn, ngày tàn) và (2) tâm trạng nhớ nhà (nỗi cô đơn, buồn thương của người xa quê). Trong bài thơ, tác giả đã chọn một loạt hình ảnh góp phần tô đậm cả hai lớp nghĩa ấy.

a) Nhóm hình ảnh gợi thời điểm "chiều hôm" – buổi hoàng hôn, ngày sắp tàn:
- "Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn": ánh chiều mờ nhạt, nhập nhoạng – mở ra đúng không gian, thời gian của buổi chiều tà.
- "Tiếng ốc xa đưa vẳng trống đồn": âm thanh tiếng ốc, tiếng trống đồn từ xa vọng lại trong chiều muộn, càng gợi sự vắng lặng, quạnh hiu của lúc ngày tàn.
Những hình ảnh, âm thanh này trực tiếp dựng nên khung cảnh "chiều hôm" trong nhan đề.

b) Nhóm hình ảnh con người, cảnh vật đều trở về / tìm nơi nghỉ lúc chiều về – làm bật nỗi "nhớ nhà" của người lữ khách:
- "Gác mái, ngư ông về viễn phố": ông chài gác mái chèo, trở về bến xa.
- "Gõ sừng, mục tử lại cô thôn": chú bé chăn trâu gõ sừng trâu, trở lại xóm vắng.
- "Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi": cánh chim mỏi mệt bay về tổ khi chiều xuống.
- "Dặm liễu sương sa khách bước dồn": người lữ khách rảo bước trong sương chiều để kịp tìm chốn dừng chân.
Tất cả vạn vật – ngư ông, mục tử, cánh chim – khi chiều buông đều tìm về chốn quen thuộc, về nhà. Chính cảnh "người người, vật vật đều về" ấy làm nổi bật sự cô đơn, lẻ loi của nhà thơ nơi đất khách, khơi dậy và tô đậm nỗi nhớ nhà.

c) Hình ảnh trực tiếp bộc lộ nỗi nhớ, nỗi cô đơn của người xa quê:
- "Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ / Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?": hình ảnh người lữ thứ (kẻ ở nơi đất khách) đối lập với người nơi quê nhà (Chương Đài), không có ai để chia sẻ nỗi niềm. Đây là hình ảnh thể hiện trực tiếp, cô đọng nhất tâm trạng "nhớ nhà" của nhan đề.

Kết luận: Các hình ảnh gợi thời khắc hoàng hôn (bóng hoàng hôn, tiếng ốc, trống đồn) cùng loạt hình ảnh vạn vật trở về khi chiều xuống (ngư ông về viễn phố, mục tử lại cô thôn, chim bay mỏi, khách bước dồn) và hình ảnh người lữ thứ cô đơn đã cùng nhau làm nổi bật hai lớp nghĩa "chiều hôm" và "nhớ nhà" trong nhan đề bài thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.