Giải Câu 3 trang 126 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Em cảm nhận như thế nào về phong cảnh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt của con người được khắc hoạ trong bài thơ?
(văn bản: Chiều hôm nhớ nhà - Bà Huyện Thanh Quan)
Gợi ý trả lời
Mở ý: Bài thơ *Chiều hôm nhớ nhà* của Bà Huyện Thanh Quan vẽ nên một buổi hoàng hôn nơi làng quê, trong đó phong cảnh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt của con người hoà quyện, thấm đẫm nỗi buồn và niềm nhớ nhà của người lữ khách.
a) Phong cảnh thiên nhiên
- Thời điểm được chọn là lúc chiều tà, hoàng hôn buông xuống: *"Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn"*. Từ láy *"bảng lảng"* gợi ánh sáng nhạt nhoà, mờ ảo, nửa còn nửa mất của buổi chiều sắp tắt — một khoảnh khắc dễ khơi gợi nỗi buồn.
- Không gian được mở rộng theo chiều xa và cao: *"Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi, / Dặm liễu sương sa khách bước dồn"*. Cánh chim *"bay mỏi"*, màn sương *"sa"* xuống rặng liễu, ngàn mai bạt trong gió — cảnh vật gợi sự rộng lớn, mênh mông, hiu hắt và tàn tạ của buổi tàn ngày.
- Âm thanh *"tiếng ốc xa đưa"*, *"trống dồn"* vọng lại từ xa làm cho không gian càng thêm vắng lặng, xa xôi.
→ Thiên nhiên hiện lên đẹp nhưng buồn, tĩnh lặng, nhuốm màu tàn phai — một bức tranh chiều muộn mang vẻ cổ kính, trang nhã và man mác u hoài.
b) Bức tranh sinh hoạt của con người
- Con người xuất hiện trong nhịp trở về nhà khi ngày đã hết: *"Gác mái, ngư ông về viễn phố, / Gõ sừng, mục tử lại cô thôn"*. Ông chài *gác mái chèo* trở về bến phố xa, chú bé chăn trâu *gõ sừng* lùa trâu về xóm vắng.
- Hai hình ảnh ngư ông và mục tử là những hình ảnh quen thuộc, bình dị của làng quê, được đặt ở phép đối chỉnh tề, gợi nhịp sống êm đềm, thanh bình.
- Nhưng các địa danh *"viễn phố"* (bến xa), *"cô thôn"* (xóm lẻ loi) lại tô đậm sự xa xôi, vắng vẻ, cô quạnh: ai cũng có nơi chốn để về, chỉ riêng người lữ khách là bơ vơ.
→ Bức tranh sinh hoạt tuy ấm áp, có sự sống nhưng vẫn thưa thớt, lặng lẽ, càng làm nổi bật sự lẻ loi của nhân vật trữ tình.
c) Cảm nhận chung
- Cảnh thiên nhiên và cảnh sinh hoạt của con người đồng điệu, cùng nghiêng về chiều muộn, về sự trở về và nỗi tàn phai. Mọi vật, mọi người đều tìm về tổ ấm, chỉ người lữ khách tha hương là không có chốn về.
- Theo bút pháp *"tả cảnh ngụ tình"*, cảnh vật chính là tấm gương phản chiếu nỗi cô đơn, niềm hoài cổ và tình yêu, nỗi nhớ quê nhà da diết của Bà Huyện Thanh Quan, kết đọng ở hai câu cuối: *"Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ, / Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?"*.
Kết luận: Phong cảnh thiên nhiên trầm buồn, cổ kính và bức tranh sinh hoạt bình dị, vắng lặng trong bài thơ đã cùng nhau tạo nên một không gian chiều tà man mác, qua đó bộc lộ sâu sắc tâm trạng buồn thương, nhớ nhà của tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.