Giải Bài 4 trang 89 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## a. Tìm ý và lập dàn ý

Tìm ý (đặt câu hỏi để huy động ý tưởng)

- *Tư duy là gì? Tưởng tượng là gì?* — Tư duy là quá trình nhận thức, phân tích, suy luận, khái quát để hiểu bản chất sự vật; tưởng tượng là năng lực hình dung, tạo dựng những hình ảnh, viễn cảnh chưa có trong thực tế.
- *Vì sao hai năng lực ấy lại quan trọng với tuổi trẻ?* — Tuổi trẻ là giai đoạn hình thành nhân cách, tích lũy tri thức; tư duy giúp học tập hiệu quả, giải quyết vấn đề, còn tưởng tượng mở ra khả năng khám phá, phát minh cái mới.
- *Quan hệ giữa tư duy, tưởng tượng và sáng tạo?* — Tư duy cung cấp nền tảng logic, hệ thống; tưởng tượng cung cấp chất liệu đột phá; sáng tạo là kết quả của sự kết hợp hài hòa cả hai: không có tư duy thì tưởng tượng viển vông, không có tưởng tượng thì tư duy khô cứng.
- *Dẫn chứng?* — Các nhà khoa học, nghệ sĩ, nhà khởi nghiệp trẻ; Albert Einstein từng nói trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức; những bạn trẻ Việt Nam đoạt giải tại các cuộc thi khoa học – kĩ thuật, khởi nghiệp đổi mới.
- *Làm thế nào để trau dồi?* — Đọc sách, học tập chủ động, đặt câu hỏi, quan sát, trải nghiệm, dám thử – dám sai, rèn thói quen phản biện và liên tưởng.
- *Bàn luận mở rộng, phản đề?* — Có người xem nhẹ tưởng tượng, cho là mơ mộng vô ích; cũng có người tưởng tượng mà thiếu rèn tư duy nên hão huyền. Cần phê phán cả hai lệch lạc.

Dàn ý

*Mở bài:* Giới thiệu vấn đề — trong thời đại đổi mới sáng tạo, tư duy và tưởng tượng là hai năng lực then chốt mà tuổi trẻ cần trau dồi; nêu ý kiến đồng tình.

*Thân bài:*
1. Giải thích khái niệm: tư duy, tưởng tượng, sáng tạo và mối quan hệ gắn bó giữa chúng.
2. Khẳng định vai trò của tư duy và tưởng tượng đối với khả năng sáng tạo của tuổi trẻ:
- Tư duy giúp nhận thức sâu, lập luận chặt chẽ, làm nền cho sáng tạo có cơ sở.
- Tưởng tượng mở ra viễn cảnh, ý tưởng mới, là động lực của phát minh, sáng chế.
- Hai năng lực bổ sung cho nhau: kết hợp thì sáng tạo mới thực sự nảy sinh. (dẫn chứng)
3. Vì sao tuổi trẻ cần đặc biệt trau dồi: độ tuổi giàu tiềm năng, dễ tiếp thu, là lực lượng kiến tạo tương lai đất nước.
4. Bàn luận, phản đề: phê phán lối học thụ động, ngại suy nghĩ; phê phán sự tưởng tượng viển vông thiếu nền tảng tư duy.
5. Giải pháp trau dồi: đọc – học – hỏi – quan sát – trải nghiệm – dám sáng tạo.

*Kết bài:* Khẳng định lại ý nghĩa của việc trau dồi tư duy và tưởng tượng; liên hệ bản thân và trách nhiệm của tuổi trẻ.

## b. Viết Mở bài và một ý tiếp theo thuộc Thân bài

Mở bài

Thế kỉ XXI được gọi là kỉ nguyên của tri thức và đổi mới sáng tạo, nơi giá trị của một con người không chỉ đo bằng lượng kiến thức ghi nhớ mà bằng khả năng kiến tạo ra cái mới. Trong hành trang bước vào thế giới ấy, tuổi trẻ cần mang theo nhiều năng lực, song có hai năng lực giữ vai trò cốt lõi: tư duy và tưởng tượng. Bởi vậy, ý kiến “Tư duy và tưởng tượng là những năng lực quan trọng mà tuổi trẻ cần trau dồi để có được khả năng sáng tạo” là một lời nhắc đúng đắn và sâu sắc, đặt ra cho mỗi người trẻ một nhiệm vụ tự rèn luyện thiết thực.

Ý tiếp theo thuộc Thân bài — Vai trò của tư duy và tưởng tượng đối với khả năng sáng tạo

Trước hết, cần hiểu tư duy là quá trình nhận thức giúp con người phân tích, suy luận, khái quát để nắm bắt bản chất của sự vật, còn tưởng tượng là năng lực hình dung, dựng nên những hình ảnh, viễn cảnh chưa từng có trong thực tế. Hai năng lực tưởng chừng khác nhau ấy lại chính là hai cánh của sáng tạo. Tư duy cung cấp cho sáng tạo một nền tảng logic vững chắc: nhờ tư duy, người trẻ biết đặt câu hỏi, nhận ra vấn đề, loại bỏ cái sai và lựa chọn con đường hợp lí. Trong khi đó, tưởng tượng lại thắp lên những ý tưởng đột phá, giúp ta vượt khỏi khuôn khổ quen thuộc để hình dung điều chưa ai nghĩ tới. Nhà bác học Albert Einstein từng khẳng định: “Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức”, bởi kiến thức là hữu hạn còn tưởng tượng thì ôm trọn cả thế giới. Thế nhưng, nếu chỉ có tưởng tượng mà thiếu tư duy, con người dễ rơi vào mơ mộng hão huyền; ngược lại, chỉ có tư duy mà cạn tưởng tượng thì trí óc trở nên khô cứng, máy móc. Chính sự kết hợp hài hòa giữa cái bay bổng của tưởng tượng và cái chặt chẽ của tư duy mới làm nảy sinh sáng tạo đích thực. Thực tế đã chứng minh: nhiều bạn trẻ Việt Nam giành giải cao tại các cuộc thi khoa học – kĩ thuật, các dự án khởi nghiệp đổi mới, đều là những người vừa dám mơ những điều lớn lao, vừa biết tính toán, thử nghiệm để biến ý tưởng thành sản phẩm hữu ích cho cộng đồng.

## c. Chuyển dàn ý bài viết thành dàn ý bài thuyết trình và tập luyện nói

Khi chuyển từ bài viết sang bài thuyết trình, cần giữ hệ thống luận điểm nhưng tinh giản thành các ý ngắn, dễ nhớ, có mở – thân – kết rõ ràng, thêm lời chào, câu hỏi tương tác và nhấn mạnh bằng ngữ điệu, cử chỉ.

Dàn ý bài thuyết trình

*Phần mở đầu (chào và nêu vấn đề):*
- Lời chào, giới thiệu bản thân và chủ đề.
- Dẫn dắt bằng một câu hỏi/câu nói gợi mở: *“Theo các bạn, điều gì làm nên một người trẻ sáng tạo?”* → Nêu luận đề: tư duy và tưởng tượng là hai năng lực cốt lõi.

*Phần nội dung (trình bày các ý chính — mỗi ý một slide/một đoạn nói ngắn):*
1. Giải thích ngắn gọn: tư duy – tưởng tượng – sáng tạo là gì.
2. Vai trò: tư duy là nền tảng logic, tưởng tượng là nguồn ý tưởng; kết hợp → sáng tạo. (kèm 1 dẫn chứng tiêu biểu)
3. Vì sao tuổi trẻ cần trau dồi: tuổi giàu tiềm năng, là tương lai đất nước.
4. Lưu ý – phản đề: tránh học thụ động, tránh tưởng tượng viển vông.
5. Giải pháp: đọc, học, hỏi, quan sát, trải nghiệm, dám sáng tạo.

*Phần kết:*
- Khẳng định lại thông điệp, kêu gọi hành động, cảm ơn và mời trao đổi.

Gợi ý tập luyện nói
- Nói theo từng ý, không đọc nguyên văn bài viết; dùng từ nối: *trước hết, bên cạnh đó, tuy nhiên, vì vậy…*
- Chú ý tốc độ vừa phải, nhấn giọng ở luận điểm và dẫn chứng; kết hợp ánh mắt, cử chỉ, nét mặt.
- Dự kiến câu hỏi của người nghe và chuẩn bị câu trả lời; canh thời gian hợp lí cho từng phần.