Giải Bài 2 trang 89 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Củng cố, mở rộng – Bài 2

Đề: Dựa vào các văn bản đọc trong bài (*Nhìn về vốn văn hóa dân tộc* – Trần Đình Hượu; *Năng lực sáng tạo* – Phan Đình Diệu; *Mấy ý nghĩ về thơ* – Nguyễn Đình Thi), làm rõ tầm quan trọng của lập luận trong văn nghị luận.

Hướng dẫn trình bày: Lập luận là cách người viết tổ chức, sắp xếp lí lẽ và bằng chứng để dẫn dắt người đọc đi đến và chấp nhận luận điểm. Có thể làm rõ tầm quan trọng của nó qua các ý sau:

a) Lập luận là "xương sống" làm nên sức thuyết phục của văn nghị luận

Mục đích của văn nghị luận là thuyết phục người đọc tin vào một quan điểm. Một quan điểm dù đúng đắn, mới mẻ vẫn trở nên vô nghĩa nếu không được chứng minh bằng một hệ thống lí lẽ – dẫn chứng chặt chẽ. Chính lập luận biến ý kiến chủ quan của người viết thành chân lí có cơ sở.

- Trong *Nhìn về vốn văn hóa dân tộc*, Trần Đình Hượu không áp đặt một kết luận sẵn mà dẫn dắt người đọc qua từng phương diện (tôn giáo, nghệ thuật, ứng xử, lối sống…) để đi tới nhận định về "tính thiết thực, linh hoạt, dung hòa" của văn hóa Việt. Nhờ lập luận ấy, một nhận định khái quát, trừu tượng trở nên đáng tin.

b) Lập luận bộc lộ tư duy mạch lạc, khoa học của người viết

Cách xây dựng luận điểm – luận cứ cho thấy người viết suy nghĩ sâu, nhìn vấn đề nhiều chiều và biết sắp xếp ý theo trật tự hợp lí (từ khái niệm đến biểu hiện, từ nguyên nhân đến kết quả…).

- *Năng lực sáng tạo* của Phan Đình Diệu đi từ việc cắt nghĩa khái niệm "sáng tạo", phân tích cơ chế của nó rồi mới bàn đến cách nuôi dưỡng năng lực sáng tạo. Trình tự lập luận chặt chẽ ấy khiến một vấn đề khoa học khô khan trở nên sáng rõ, dễ theo dõi.

c) Lập luận tạo nên sự gắn kết giữa lí lẽ và bằng chứng, giữa cái chung và cái riêng

Lập luận tốt là biết chọn bằng chứng tiêu biểu, phân tích bằng chứng để "bắt" nó phục vụ cho luận điểm, chứ không liệt kê rời rạc. Lí lẽ soi sáng dẫn chứng, dẫn chứng củng cố lí lẽ.

- Trong *Mấy ý nghĩ về thơ*, Nguyễn Đình Thi nêu quan niệm "thơ là tiếng nói của tâm hồn", rồi dùng những câu thơ, hình ảnh cụ thể để minh họa, phân tích. Lí lẽ và dẫn chứng quấn quýt khiến quan niệm thơ của ông vừa có chiều sâu lí luận vừa giàu sức gợi.

d) Lập luận quyết định giá trị và sức sống lâu bền của bài nghị luận

Một bài nghị luận có lập luận sắc bén, logic sẽ đứng vững trước thời gian và trước những ý kiến phản bác; ngược lại, lập luận lỏng lẻo sẽ khiến bài viết dễ bị bắt bẻ, phủ nhận. Cả ba văn bản trên sở dĩ còn giá trị đến hôm nay chính nhờ cách lập luận vừa chặt chẽ vừa thấu tình đạt lí.

Kết luận: Lập luận là yếu tố cốt lõi, là "linh hồn" của văn nghị luận: nó tổ chức lí lẽ và bằng chứng thành một chỉnh thể logic, làm cho quan điểm của người viết trở nên sáng rõ, đáng tin và có sức thuyết phục. Thiếu lập luận chặt chẽ, văn nghị luận chỉ còn là những lời khẳng định cảm tính, mất đi giá trị vốn có.