Giải Bài 1 trang 89 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mối quan hệ giữa luận đề và các luận điểm trong văn bản nghị luận (qua ba văn bản đọc của Bài 1)

a) Luận đề là vấn đề trung tâm, bao trùm; luận điểm là những ý lớn triển khai, làm sáng tỏ luận đề

- Trong *Nhìn về vốn văn hoá dân tộc* (Trần Đình Hượu), luận đề là đặc điểm, bản sắc của vốn văn hoá dân tộc Việt Nam. Luận đề ấy được cụ thể hoá bằng một hệ thống luận điểm: văn hoá Việt Nam không đồ sộ, không có những cống hiến lớn lao, độc đáo về tư tưởng; con người Việt chuộng sự hài hoà, quân bình, thiết thực, linh hoạt; tôn giáo, nghệ thuật, lối sống đều mang tinh thần dung hợp… Mỗi luận điểm soi sáng một phương diện của luận đề chung.
- Trong *Năng lực sáng tạo* (Phan Đình Diệu), luận đề là bản chất và vai trò của năng lực sáng tạo ở con người; các luận điểm lần lượt làm rõ: sáng tạo là gì, biểu hiện của nó, điều kiện nuôi dưỡng và ý nghĩa của nó đối với đời sống.
- Trong *Mấy ý nghĩ về thơ* (Nguyễn Đình Thi), luận đề là đặc trưng của thơ; các luận điểm triển khai: thơ là tiếng nói của tâm hồn, của cảm xúc; hình ảnh, ngôn ngữ, nhịp điệu trong thơ; mối quan hệ giữa thơ với hiện thực và tư tưởng.

→ Như vậy, luận đề giữ vai trò định hướng, là "cái toàn thể"; còn luận điểm là "những bộ phận" cụ thể hoá luận đề. Không có luận điểm thì luận đề chỉ là một ý khái quát trống rỗng; ngược lại, các luận điểm phải quy tụ về luận đề mới có điểm tựa, mới trở nên có hệ thống.

b) Các luận điểm có quan hệ chặt chẽ, logic với nhau và cùng phục vụ luận đề

- Các luận điểm trong mỗi văn bản không rời rạc mà được sắp xếp theo một trình tự hợp lí (từ khái quát đến cụ thể, từ nhận diện đến lí giải, đánh giá), bổ sung và nâng đỡ lẫn nhau.
- Mỗi luận điểm lại được làm sáng tỏ bằng lí lẽ và bằng chứng, nhờ đó luận đề hiện ra một cách thuyết phục, nhiều mặt chứ không phiến diện.
- Toàn bộ các luận điểm hợp lại tạo thành một chỉnh thể lập luận thống nhất, hướng người đọc đến việc thừa nhận luận đề mà tác giả nêu ra.

c) Bài học rút ra về cách tổ chức bài văn nghị luận

- Khi viết văn nghị luận, trước hết cần xác định rõ luận đề; sau đó chia tách luận đề thành các luận điểm mạch lạc, mỗi luận điểm đảm nhiệm một khía cạnh.
- Các luận điểm phải vừa độc lập tương đối, vừa gắn kết thành hệ thống và luôn hướng về luận đề; nhờ đó bài viết chặt chẽ, giàu sức thuyết phục.