Giải Bài 3 trang 78 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Đề: Chỉ ra các luận điểm thể hiện quan niệm của tác giả về thơ; phân tích cách triển khai một luận điểm tiêu biểu

(Văn bản: *Mấy ý nghĩ về thơ* – Nguyễn Đình Thi)

### a) Các luận điểm thể hiện quan niệm của tác giả về thơ

Qua văn bản, Nguyễn Đình Thi lần lượt nêu các luận điểm sau:

Luận điểm 1 – Đặc trưng cơ bản nhất của thơ là biểu hiện tâm hồn con người. Tác giả phản bác những định nghĩa phiến diện (thơ là vần điệu, là cái đẹp, là hình ảnh…) và khẳng định: đầu mối của thơ chính là tâm hồn con người. "Ta nói trời hôm nay nên thơ, nhưng chính ra là lòng chúng ta mang một nỗi niềm vui buồn nào mà muốn làm thơ." Thơ nảy sinh từ những rung động mãnh liệt trong tâm hồn người viết.

Luận điểm 2 – Thơ diễn tả tâm hồn bằng hình ảnh. Thơ là tiếng nói của tâm hồn, nhưng tâm hồn ấy được thể hiện qua những hình ảnh có sức lay động, "những hình ảnh có sức lôi cuốn và thuyết phục người đọc". Hình ảnh thơ phải chân thực, nảy sinh tự nhiên trong lòng nhà thơ khi cảm xúc chạm tới sự vật.

Luận điểm 3 – Ngôn ngữ thơ có đặc trưng riêng, giàu nhạc tính và sức gợi. Chữ và tiếng trong thơ không chỉ có nghĩa mà còn có giá trị gợi cảm, có "một giá trị khác" ngoài ý nghĩa thông thường. Tác giả bàn về nhạc điệu bên trong của thơ: nhịp điệu không chỉ ở vần, ở câu mà quan trọng hơn là "nhịp điệu bên trong, nhịp điệu của hình ảnh, tình ý" – nhịp điệu của tâm hồn.

Luận điểm 4 – Vấn đề thơ tự do, thơ không vần. Tác giả bàn về đường đi của thơ hiện đại: không nhất thiết phải có vần; điều cốt yếu là thơ phải có "thực chất", phải diễn tả đúng và sâu tâm hồn con người thời đại. Hình thức (vần, luật) chỉ là phương tiện, cái quyết định vẫn là sức sống và chiều sâu tình cảm.

Luận điểm 5 – Thơ là tiếng nói của thời đại, gắn với cuộc sống và con người mới. Thơ ca kháng chiến phải diễn tả được tâm hồn, khí thế của con người Việt Nam trong thời đại mới.

###

b) Phân tích cách triển khai một luận điểm tiêu biểu

Chọn Luận điểm 1 – "Đặc trưng cơ bản nhất của thơ là biểu hiện tâm hồn con người" để phân tích cách lập luận:

- Cách nêu vấn đề (phản đề): Tác giả không khẳng định ngay mà mở đầu bằng cách đặt câu hỏi và lần lượt bác bỏ những quan niệm chưa đầy đủ: thơ là những lời đẹp? là đề tài đẹp? Ông chỉ ra rằng không phải cứ lời đẹp, cảnh đẹp mới là thơ – nhiều câu thơ hay lại nói về những điều bình dị, thậm chí "xấu xí". Cách phản bác này dọn đường, tạo nhu cầu đi tìm bản chất đích thực của thơ.

- Cách khẳng định luận điểm: Sau khi loại trừ, tác giả chốt lại cái gốc: "Đầu mối của thơ có lẽ ta đi tìm bên trong tâm hồn con người chăng?". Luận điểm được nêu ra một cách tự nhiên, như kết quả tất yếu của quá trình suy nghĩ, chứ không áp đặt.

- Cách dùng lí lẽ và dẫn chứng: Ông đưa lí lẽ giàu sức thuyết phục – hình ảnh "trời hôm nay nên thơ" thực chất là do lòng người đang mang một nỗi niềm. Lí lẽ gắn với trải nghiệm chung của mọi người nên dễ đồng cảm. Cách diễn đạt kết hợp tư duy lí luận sắc bén với lối viết giàu hình ảnh, cảm xúc, khiến văn nghị luận mà vẫn thấm đẫm chất thơ.

- Hiệu quả: Lập luận đi từ phủ định đến khẳng định, từ hiện tượng đến bản chất, lí lẽ hòa quyện cảm xúc. Nhờ đó luận điểm vừa chặt chẽ về logic vừa có sức lay động, thể hiện rõ phong cách nghị luận "vừa trí tuệ vừa trữ tình" của Nguyễn Đình Thi.