Giải Bài 1 trang 78 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bài 1 (trang 78) — Tóm lược nội dung từng phần và nêu mối quan hệ giữa các phần

Văn bản *Mấy ý nghĩ về thơ* (Nguyễn Đình Thi) được chia thành bốn phần theo số thứ tự. Nội dung từng phần có thể tóm lược như sau:

a) Phần 1 — Bản chất, đặc trưng cơ bản nhất của thơ

Tác giả nêu và phản bác những quan niệm phiến diện, chưa đầy đủ về thơ (cho rằng thơ là những lời đẹp, đề tài đẹp, hoặc chỉ là vần điệu...). Từ đó, Nguyễn Đình Thi khẳng định đặc trưng cơ bản nhất của thơ là biểu hiện tâm hồn con người: "Đầu mối của thơ có lẽ ta đi tìm bên trong tâm hồn con người chăng?". Thơ nảy sinh từ những rung động, xao xuyến của tâm hồn và làm cho tâm hồn người đọc cũng rung động theo.

b) Phần 2 — Những yếu tố đặc trưng khác của thơ (hình ảnh, tư tưởng, cảm xúc)

Tác giả bàn về mối quan hệ giữa hình ảnh và cảm xúc trong thơ. Hình ảnh thơ là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn khi ta sống trong một cảnh huống hoặc trạng thái nào đó; đó là hình ảnh có sức lôi cuốn, gắn liền với cảm xúc. Thơ phải có tư tưởng, có ý thức, nhưng tư tưởng trong thơ phải hòa quyện, nằm ngay trong cảm xúc, tình tự — không phải là những ý niệm khô khan, trừu tượng.

c) Phần 3 — Ngôn ngữ, nhịp điệu (nhạc tính) của thơ

Nguyễn Đình Thi đi sâu phân tích đặc trưng ngôn ngữ thơ: chữ và tiếng trong thơ phải có giá trị gợi cảm, giàu sức gợi, kéo theo những liên tưởng, âm vang vượt ra ngoài nghĩa thông thường. Thơ có nhịp điệu, nhạc điệu — nhưng đó là thứ nhịp điệu, nhạc điệu bên trong, nhạc điệu của tâm hồn chứ không chỉ là vần và nhịp bên ngoài.

d) Phần 4 — Vấn đề thơ tự do, thơ không vần và niềm tin vào tương lai của thơ

Tác giả bàn về xu hướng thơ tự do, thơ không vần, cho rằng không nên có những luật lệ cứng nhắc; vần hay không vần không phải là điều cốt yếu, miễn là thơ diễn tả được đúng tâm hồn con người hôm nay. Phần cuối thể hiện niềm tin, cái nhìn lạc quan vào sự phát triển và tương lai của thơ ca dân tộc trong thời đại mới.

Mối quan hệ giữa các phần:

Bốn phần có quan hệ chặt chẽ, logic, bổ sung và phát triển cho nhau theo mạch lập luận đi từ khái quát đến cụ thể:
- Phần 1 nêu luận điểm gốc, bản chất khái quát nhất của thơ (thơ biểu hiện tâm hồn con người) — làm nền tảng, chi phối toàn bộ các phần sau.
- Phần 2 và phần 3 triển khai, cụ thể hóa luận điểm ấy ở các phương diện đặc trưng của thơ: hình ảnh — tư tưởng — cảm xúc (phần 2) và ngôn ngữ — nhịp điệu — nhạc tính (phần 3).
- Phần 4 vận dụng những quan niệm đã nêu để bàn một vấn đề cụ thể, thời sự (thơ tự do, thơ không vần) và hướng tới tương lai của thơ.

Như vậy, các phần gắn kết với nhau thành một hệ thống luận điểm hoàn chỉnh, mạch lạc, thể hiện quan niệm sâu sắc và toàn diện của Nguyễn Đình Thi về thơ: thơ bắt nguồn từ tâm hồn và tất cả các yếu tố nghệ thuật của thơ đều phải phục vụ cho việc biểu hiện chân thực tâm hồn con người.