Giải Câu 4 trang 72 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 4 (trang 72) — Các thao tác nghị luận và tác dụng của việc phối hợp chúng

a) Các thao tác nghị luận được tác giả sử dụng

Để làm nổi bật vấn đề *năng lực sáng tạo của con người*, Phan Đình Diệu đã phối hợp nhiều thao tác nghị luận:

- Giải thích: Tác giả làm rõ nội hàm khái niệm *sáng tạo* và *năng lực sáng tạo* — đó là khả năng tạo ra cái mới, cái chưa từng có, khác với tư duy lặp lại, bắt chước máy móc. Thao tác này giúp người đọc nắm được bản chất của vấn đề ngay từ đầu.

- Phân tích: Tác giả chia tách vấn đề thành nhiều phương diện, khía cạnh để soi xét: nguồn gốc, biểu hiện, cơ chế và điều kiện nảy sinh của năng lực sáng tạo (vai trò của tri thức, của trí tưởng tượng, của tư duy độc lập, của môi trường tự do…). Nhờ phân tích, vấn đề được mổ xẻ sâu, nhiều tầng bậc.

- Chứng minh: Tác giả đưa ra các dẫn chứng, ví dụ (từ khoa học, từ hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người) để làm cho những nhận định về năng lực sáng tạo trở nên cụ thể, đáng tin cậy, không rơi vào lí thuyết suông.

- Bình luận: Tác giả nêu ý kiến đánh giá, bày tỏ thái độ về tầm quan trọng của năng lực sáng tạo đối với sự phát triển của mỗi con người và của xã hội, từ đó khẳng định ý nghĩa, giá trị của vấn đề.

- So sánh (hỗ trợ): Có sự đối sánh giữa tư duy sáng tạo với tư duy khuôn mẫu, lối mòn; giữa con người sáng tạo với lối làm việc rập khuôn — qua đó phẩm chất của năng lực sáng tạo càng được tô đậm.

b) Tác dụng của việc phối hợp các thao tác

- Làm cho vấn đề được soi chiếu toàn diện, chặt chẽ: *giải thích* cho người đọc hiểu đúng khái niệm → *phân tích* giúp đi sâu vào từng khía cạnh → *chứng minh* làm các luận điểm trở nên vững chắc, thuyết phục → *bình luận* nâng vấn đề lên tầm ý nghĩa, giá trị. Mỗi thao tác đảm nhận một chức năng, bổ sung cho nhau, tạo thành mạch lập luận lô-gíc, mạch lạc.

- Tăng sức thuyết phục và sức hấp dẫn: Việc kết hợp lí lẽ (giải thích, phân tích, bình luận) với dẫn chứng (chứng minh) khiến bài viết vừa có chiều sâu tư tưởng vừa cụ thể, sinh động, tránh được sự khô khan, áp đặt; người đọc vừa *hiểu*, vừa *tin*, vừa *bị thuyết phục*.

- Làm nổi bật trọng tâm vấn đề: Nhờ phối hợp linh hoạt các thao tác, tác giả không chỉ trình bày *năng lực sáng tạo là gì* mà còn khẳng định được *vì sao nó quan trọng* và *làm thế nào để nuôi dưỡng nó*, qua đó thể hiện rõ quan điểm trân trọng, đề cao năng lực sáng tạo của con người.

- Thể hiện tư duy khoa học và thái độ của người viết: Cách lập luận phối hợp nhiều thao tác cho thấy một lối nghị luận chặt chẽ, khách quan mà vẫn nhiệt thành — phù hợp với phong cách của một nhà khoa học bàn về một vấn đề của đời sống tinh thần.