Giải Câu 3 trang 72 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Nhận xét chung về cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng của tác giả

- Trong văn bản *Năng lực sáng tạo*, Phan Đình Diệu đã sử dụng lí lẽ và bằng chứng một cách chặt chẽ, có sự phối hợp nhịp nhàng để làm sáng tỏ luận đề về bản chất và vai trò của năng lực sáng tạo.

- Về lí lẽ: Lí lẽ của tác giả sắc bén, giàu sức thuyết phục và được triển khai theo một mạch logic rõ ràng. Tác giả đi từ việc cắt nghĩa khái niệm "sáng tạo", chỉ ra điểm khác biệt giữa năng lực sáng tạo với các năng lực khác (như ghi nhớ, tái hiện), rồi lí giải cơ sở, điều kiện làm nảy sinh và nuôi dưỡng năng lực ấy. Các lí lẽ được sắp xếp theo quan hệ nhân – quả, tầng bậc, khiến vấn đề trừu tượng trở nên dễ hiểu.

- Về bằng chứng: Bằng chứng được tác giả huy động phong phú, đa dạng và xác đáng: dẫn ra các hiện tượng, thành tựu khoa học – kĩ thuật, những phát minh, phát kiến của nhân loại và đặc biệt là trích dẫn ý kiến, câu nói của một số nhà khoa học nổi tiếng. Những bằng chứng này vừa cụ thể, vừa có uy tín, làm cho lí lẽ không rơi vào trống rỗng, chủ quan.

- Về sự kết hợp: Lí lẽ và bằng chứng luôn đi liền, hỗ trợ cho nhau: sau mỗi lí lẽ thường có bằng chứng minh họa, và mỗi bằng chứng lại được phân tích, bình luận để rút ra lí lẽ. Nhờ đó, lập luận vừa chặt chẽ về tư duy, vừa cụ thể, sinh động, giàu sức thuyết phục.

b) Việc trích dẫn câu nói của một số nhà khoa học nổi tiếng có phải là một cách nêu bằng chứng không? Vì sao?

- Khẳng định: Việc trích dẫn các câu nói của một số nhà khoa học nổi tiếng chính là một cách nêu bằng chứng trong văn bản nghị luận.

- Lí do:

+ Trong văn nghị luận, bằng chứng không chỉ là những sự việc, số liệu, hiện tượng thực tế mà còn có thể là những ý kiến, nhận định đã được thừa nhận – đó là loại bằng chứng mang tính lí thuyết, tính uy tín (dựa vào thẩm quyền, tiếng nói của người có chuyên môn).

+ Các nhà khoa học nổi tiếng là những người có uy tín, có thẩm quyền trong lĩnh vực sáng tạo và khoa học. Vì vậy, câu nói của họ có giá trị như một "chứng cứ" đáng tin cậy để xác nhận cho lí lẽ mà tác giả đưa ra, làm tăng sức nặng và độ tin cậy cho lập luận.

+ Những trích dẫn ấy không tồn tại độc lập mà được dùng để soi sáng, củng cố cho luận điểm của người viết về năng lực sáng tạo; chúng đóng vai trò chứng minh cho điều tác giả khẳng định. Đó đúng là chức năng của bằng chứng trong văn nghị luận.

+ Tuy nhiên, cần lưu ý: đây là loại bằng chứng "gián tiếp", dựa vào uy tín của người nói, nên muốn thuyết phục, nó vẫn phải được tác giả lựa chọn phù hợp, phân tích và gắn kết chặt chẽ với lí lẽ – điều mà Phan Đình Diệu đã làm tốt trong văn bản.