Giải Câu 4 trang 51 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 4 (trang 51) – Bước vào đời (trích *Nhớ nghĩ chiều hôm* – Đào Duy Anh)

Qua hồi ức của tác giả về quãng thời gian mới rời ghế nhà trường, đoạn trích tái hiện khá rõ không khí của đời sống chính trị – xã hội Việt Nam những năm 20 của thế kỉ XX và lối sống của tầng lớp trí thức đương thời:

a) Đời sống chính trị – xã hội Việt Nam lúc bấy giờ

- Đất nước đang sống dưới ách thống trị của thực dân Pháp, nhưng đó cũng là thời kì sôi động của phong trào yêu nước và cách mạng. Đoạn trích nhắc đến hàng loạt sự kiện làm chấn động dư luận: phong trào đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu, đám tang Phan Châu Trinh, các cuộc bãi khóa, bãi công… Những sự kiện ấy cho thấy lòng yêu nước và tinh thần phản kháng đang dâng cao trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thanh niên, học sinh, trí thức.

- Xã hội đang chuyển mình: tư tưởng dân chủ, tiến bộ, tinh thần dân tộc từ bên ngoài dội vào; sách báo, các luồng tư tưởng mới (kể cả tư tưởng cách mạng) được truyền bá, khơi dậy ý thức về vận mệnh dân tộc. Không khí chung là sự thức tỉnh, trăn trở đi tìm con đường cứu nước, cứu dân.

- Bên cạnh nhiệt huyết là tình trạng bế tắc, mò mẫm: các phong trào còn mang tính tự phát, chưa có đường lối rõ ràng, nhiều người chưa biết phải đi theo con đường nào, khiến thế hệ thanh niên vừa hăm hở vừa hoang mang.

b) Cách sống của tầng lớp trí thức đương thời

- Đây là lớp trí thức Tây học trẻ tuổi, giàu lòng yêu nước và khát khao hành động. Họ không cam chịu cuộc sống an phận, không bằng lòng với địa vị, công danh mà chế độ thuộc địa có thể ban cho (như bản thân tác giả sẵn sàng từ bỏ nghề dạy học ổn định để dấn thân).

- Họ sống có lí tưởng, nặng lòng với dân với nước: băn khoăn, day dứt trước cảnh nước mất, chủ động tìm đọc sách báo tiến bộ, tham gia hoặc hướng tới các hoạt động yêu nước, cách mạng, sẵn sàng hi sinh quyền lợi riêng cho sự nghiệp chung.

- Tuy vậy, họ cũng mang tâm trạng chung của thời đại: vừa sục sôi nhiệt tình vừa chưa định hình được hướng đi, phải tự dò dẫm, trải nghiệm để lựa chọn con đường của mình. Chính sự gặp gỡ giữa nhiệt huyết cá nhân và không khí cách mạng của thời đại đã thôi thúc những trí thức như Đào Duy Anh "bước vào đời" bằng con đường dấn thân vì dân tộc.

→ Như vậy, đoạn trích vừa là một trang hồi kí chân thực về bước ngoặt cuộc đời tác giả, vừa là một bức tranh thu nhỏ phản ánh không khí chính trị – xã hội và tâm thế của lớp trí thức yêu nước Việt Nam những năm đầu thế kỉ XX.