Giải Câu 1 trang 51 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Xác định mạch cảm xúc trong bài thơ "Đàn ghi ta của Lor-ca" (Thanh Thảo)

Mạch cảm xúc của bài thơ vận động theo hành trình của hình tượng Lor-ca – người nghệ sĩ – chiến sĩ tự do của đất nước Tây Ban Nha. Có thể hình dung mạch cảm xúc ấy triển khai qua các chặng sau:

a) Hình ảnh Lor-ca – người nghệ sĩ tự do, đơn độc trên nền văn hóa Tây Ban Nha.
Mở đầu bài thơ ("những tiếng đàn bọt nước / Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt… / đi lang thang về miền đơn độc…"), cảm xúc nghiêng về sự ngưỡng mộ, trân trọng vẻ đẹp của Lor-ca: một con người phóng khoáng, say mê nghệ thuật và khát vọng tự do, nhưng cũng cô đơn trên hành trình cách tân nghệ thuật và đấu tranh cho những giá trị tiến bộ.

b) Cái chết oan khuất, bi phẫn của Lor-ca.
Tiếp đó, mạch thơ chuyển sang nỗi đau đớn, bàng hoàng, xót thương và căm phẫn trước cái chết bi thảm, đột ngột của Lor-ca dưới tay thế lực phát xít ("Tây Ban Nha / hát nghêu ngao / bỗng kinh hoàng / áo choàng bê bết đỏ / Lor-ca bị điệu về bãi bắn…"). Tiếng đàn vỡ ra thành những hình ảnh đầy ám ảnh ("tiếng ghi ta nâu… tiếng ghi ta lá xanh… tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan… tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy") – đỉnh điểm của cảm xúc bi thương.

c) Niềm xót tiếc và sự suy tư về sự bất tử của Lor-ca cùng nghệ thuật của ông.
Phần sau, cảm xúc lắng lại thành suy tưởng, tiếc thương pha lẫn ngợi ca, tri âm. Nhà thơ xót tiếc cho hành trình cách tân nghệ thuật dang dở ("không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang…"), đồng thời khẳng định sức sống bất diệt của tiếng đàn – của nghệ thuật và tên tuổi Lor-ca.

d) Sự giải thoát, siêu thoát của Lor-ca.
Khép lại bài thơ là hình ảnh Lor-ca "ném lá bùa… ném trái tim mình vào xoáy nước", "li-la li-la li-la…". Cảm xúc chuyển sang thanh thản, trang trọng trong cuộc giã từ của người nghệ sĩ; cái chết trở thành sự giải thoát, và âm thanh "li-la li-la" ngân vang như sự tiếp nối bất tử của nghệ thuật.

Khái quát: Mạch cảm xúc của bài thơ đi từ ngưỡng mộ, trân trọng vẻ đẹp người nghệ sĩ tự do → đau đớn, bi phẫn trước cái chết oan khuất → xót thương, suy tư về bi kịch cách tân nghệ thuật dang dở → ngợi ca, tin tưởng vào sự bất tử của Lor-ca và tiếng đàn. Toàn bộ mạch cảm xúc thống nhất trong âm hưởng vừa bi tráng vừa trang trọng, thấm đẫm sự tri âm của Thanh Thảo với người nghệ sĩ – chiến sĩ Lor-ca.