Giải Câu hỏi trang 50 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Đề yêu cầu: Hình dung về cái chết và sự bất tử của Lor-ca qua đoạn thơ.

Khái quát ngữ liệu: Đoạn thơ nằm ở phần sau của bài *Đàn ghi ta của Lor-ca* (Thanh Thảo), diễn tả giây phút Lor-ca giã từ cõi đời và suy tưởng của nhà thơ về sự bất tử của người nghệ sĩ. Hình ảnh thơ mang đậm chất tượng trưng, siêu thực; âm thanh "li-la li-la li-la…" khép lại như một khúc vĩ thanh.

a) Hình dung về cái chết của Lor-ca

- *"đường chỉ tay đã đứt"*: đường chỉ tay tượng trưng cho số phận, định mệnh của một con người. "Đã đứt" là dấu hiệu của sự kết thúc đột ngột, phũ phàng — sinh mệnh Lor-ca bị cắt lìa khi tài năng đang độ chín, gợi nỗi xót xa trước cái chết oan khuất, bi thảm.

- *"dòng sông rộng vô cùng / Lor-ca bơi sang ngang / trên chiếc ghi ta màu bạc"*: "dòng sông rộng vô cùng" là ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa cõi thực và cõi vĩnh hằng. Lor-ca "bơi sang ngang" — chủ động vượt qua ranh giới ấy một cách thanh thản, nhẹ nhàng. "Chiếc ghi ta màu bạc" (biến thể của cây đàn — biểu tượng nghệ thuật và tâm hồn Lor-ca) trở thành con thuyền đưa chàng sang thế giới bên kia. Cái chết hiện lên không nặng nề, u ám mà như một cuộc từ giã đẹp, siêu thoát.

- *"chàng ném lá bùa cô gái Di-gan / vào xoáy nước / chàng ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt"*: điệp từ "ném" cùng động tác dứt khoát cho thấy Lor-ca tự nguyện buông bỏ mọi hệ lụy trần thế. "Lá bùa cô gái Di-gan" — vật hộ mệnh, biểu tượng của văn hóa dân gian Tây Ban Nha và sự che chở — bị ném "vào xoáy nước"; "trái tim mình" được gửi "vào lặng yên bất chợt". Đó là sự giã biệt dứt khoát với cuộc đời, cũng là cách chàng giải thoát cho chính mình, chấp nhận cái chết một cách bình thản, kiêu hãnh.

b) Hình dung về sự bất tử của Lor-ca

- Cái chết không hề hủy diệt được Lor-ca. Việc chủ động "bơi sang ngang", "ném" đi lá bùa và trái tim cho thấy chàng tự làm chủ số phận, vượt lên cái chết bằng tư thế chủ động, tự do.

- *"li-la li-la li-la…"*: chuỗi âm thanh mô phỏng tiếng đàn ghi ta ngân vang, đồng thời gợi hình ảnh loài hoa li-la (tử đinh hương). Câu thơ đứng tách riêng, kéo dài bằng dấu chấm lửng như tiếng vĩ thanh bất tận. Khi con người thể xác đã ra đi, tiếng đàn — tức nghệ thuật, tâm hồn và khát vọng tự do của Lor-ca — vẫn tiếp tục ngân vang, lan tỏa. Nghệ thuật chân chính và nhân cách cao đẹp của người nghệ sĩ là bất diệt.

- Như vậy, bằng hệ thống hình ảnh tượng trưng, siêu thực và nhạc tính của thơ, Thanh Thảo đã khắc họa một cái chết bi tráng mà thanh thản, đồng thời khẳng định sự bất tử của Lor-ca: thể xác có thể bị hủy diệt nhưng tài năng, tâm hồn, tiếng nói nghệ thuật và tinh thần đấu tranh cho tự do của người nghệ sĩ thì sống mãi với thời gian, trong lòng nhân dân và trong nền văn hóa Tây Ban Nha.