Giải Câu hỏi trang 104 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bối cảnh đoạn trích: Màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và Xác Hàng Thịt diễn ra sau khi Hồn – vốn thanh cao, trong sạch – buộc phải trú ngụ trong thân xác thô phàm của anh hàng thịt. Đây là cuộc tranh biện gay gắt giữa *linh hồn* và *thể xác*, qua đó bộc lộ rõ giọng điệu và cách lập luận rất khác nhau của hai nhân vật.

a) Nhân vật Hồn Trương Ba

- *Giọng điệu:* lúc đầu khinh bỉ, trịch thượng, phủ nhận (gọi xác là "cái vỏ bên ngoài", "âm u đui mù", "không có tư tưởng, không có cảm xúc"); càng về sau càng đuối lí nên chuyển sang bực bội, giận dữ rồi tuyệt vọng, đau khổ ("Ta... ta đã bảo mày im đi!", "Trời!"). Giọng điệu đi từ cao ngạo tự tin xuống yếu ớt, bịt tai, bịt miệng vì không chịu nổi sự thật.
- *Lập luận:* Hồn khẳng định mình có đời sống riêng "nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn", tách bạch hồn với xác, coi xác chỉ là phương tiện vô nghĩa. Nhưng lí lẽ của Hồn thiên về khẳng định tinh thần, đạo lí mà né tránh thực tế, không phản bác được những bằng chứng cụ thể Xác đưa ra, nên lập luận ngày càng hụt hơi, chỉ còn biết chống chế, phủ nhận suông.

b) Nhân vật Xác Hàng Thịt

- *Giọng điệu:* ngạo nghễ, ranh mãnh, lấn lướt, có phần giễu cợt, mỉa mai nhưng cũng rất "ngọt ngào", biết ve vuốt (gọi Hồn là "ông", tự xưng "tôi" với giọng vừa đắc thắng vừa vỗ về). Giọng điệu càng lúc càng chủ động, đắc thắng vì nắm chắc phần thắng về mình.
- *Lập luận:* Xác lập luận sắc bén, thực tế, giàu dẫn chứng cụ thể và đánh trúng chỗ yếu của Hồn: khi đứng cạnh vợ anh hàng thịt thì tay chân run rẩy, hơi thở nóng rực, cổ nghẹn lại; Hồn đã tát con trai đến chảy cả máu mồm máu mũi... Từ đó Xác chứng minh Hồn không thể tồn tại tách rời xác, phải chiều theo những đòi hỏi bản năng của xác, rồi đưa ra "trò chơi tâm hồn" như một thỏa hiệp. Lập luận của Xác có cơ sở, logic chặt chẽ nên áp đảo, dồn Hồn vào thế bí.

Nhận xét chung: Cuộc đối thoại là ẩn dụ cho bi kịch sống nhờ, sống không được là mình. Qua sự đối lập giọng điệu (Hồn: cao ngạo → tuyệt vọng; Xác: ngạo nghễ → đắc thắng) và lập luận (Hồn thiên về tinh thần, né thực tế; Xác bám chắc thực tế, nhiều dẫn chứng), Lưu Quang Vũ đặt ra vấn đề: con người cần có sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn, không thể chỉ sống vì linh hồn mà bỏ qua nhu cầu của thân xác, nhưng cũng không được để thân xác tầm thường điều khiển, làm tha hóa tâm hồn.