Giải Câu hỏi trang 103 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Gợi ý hình dung cảnh tượng được tái hiện trên sân khấu

Đây là câu hỏi "hình dung" trong khi đọc, nhằm giúp người đọc chuyển kênh chữ (kịch bản văn học) thành kênh hình (cảnh diễn trên sân khấu). Căn cứ vào chỉ dẫn sân khấu (phần in nghiêng) ở đầu cảnh, có thể hình dung như sau:

a) Về bối cảnh, hình ảnh (không gian, nhân vật):
- Không gian mở đầu là khu vườn của gia đình Trương Ba – một không gian quen thuộc, gần gũi, gắn với cuộc sống đời thường, nơi hồn Trương Ba từng vun xới, chăm sóc cây cối.
- Trung tâm sân khấu là hình ảnh nhân vật mang thân xác anh hàng thịt (to lớn, thô kệch, nặng nề) nhưng bên trong lại là hồn Trương Ba (vốn thanh cao, nho nhã). Sự lệch pha giữa "hình" bên ngoài và "hồn" bên trong tạo nên ấn tượng thị giác đầy nghịch dị, báo trước bi kịch.
- Khi đến màn đối thoại, hồn Trương Ba tách khỏi xác (bước ra khỏi thân xác) – một thủ pháp sân khấu táo bạo: cùng một con người nhưng được thể hiện thành hai thực thể đối diện, tranh cãi với nhau.

b) Về ánh sáng:
- Có thể hình dung ánh sáng được xử lí tương phản để làm nổi bật sự phân thân: một vùng sáng tập trung vào Hồn (thường nhẹ, trong), một vùng khác dồn vào Xác (nặng, tối hơn), gợi cuộc giằng co giữa phần thanh cao và phần bản năng.
- Ánh sáng chuyển đổi theo diễn biến tâm trạng: lúc hồn Trương Ba đau đớn, dằn vặt thì ánh sáng có thể mờ, lạnh; lúc bừng tỉnh, quyết định dứt khoát thì ánh sáng sáng rõ, ấm hơn.

c) Về âm thanh:
- Âm thanh đời thường của khu vườn (tiếng gió, tiếng lá, không gian yên tĩnh) làm nền cho sự bình dị.
- Giọng nói của hai nhân vật Hồn và Xác được phân biệt rõ: giọng Xác ồm ồm, ngạo nghễ, mỉa mai; giọng Hồn tha thiết, đau đớn, nhiều khi nghẹn ngào. Chính sự đối lập về âm sắc góp phần thể hiện cuộc đấu tranh nội tâm.
- Có thể có những quãng lặng (im lặng) đầy sức nặng khi nhân vật suy tư, dằn vặt trước lựa chọn sống – chết.

d) Ấn tượng, ý nghĩa chung:
- Cảnh tượng trên sân khấu gây ấn tượng mạnh bởi sự nghịch dị "hồn một nơi, xác một nẻo", làm bật lên bi kịch của con người bị đặt vào tình trạng sống không được là chính mình.
- Qua ánh sáng, âm thanh, hình ảnh tương phản, vở kịch dẫn dắt người xem cảm nhận cuộc đấu tranh giữa linh hồn thanh cao và thể xác dung tục, hướng tới thông điệp: con người phải được sống hài hòa, toàn vẹn, sống đúng là mình.