Giải Câu 7 trang 102 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Đoạn kết truyện (ông lão Xan-ti-a-gô trở về với bộ xương con cá kiếm khổng lồ bị đàn cá mập rỉa hết thịt, mệt mỏi lê bước về lều, thiếp đi và mơ thấy những con sư tử) là một kết thúc mở, giàu sức gợi. Có thể liên tưởng đến nhiều tầng ý nghĩa sau:

a) Ý nghĩa về sự "thất bại" và "chiến thắng" của con người
- Xét về kết quả vật chất, chuyến đi biển là một thất bại: ông lão không mang về được chút thịt cá nào, chỉ còn bộ xương trơ trụi. Nhưng xét về tinh thần, ông đã chiến thắng: ông đã chinh phục được con cá kiếm, đã chiến đấu đến cùng và không hề gục ngã, không hề từ bỏ.
- Đoạn kết gợi lên triết lí nổi tiếng của Hê-minh-uê: *"Con người có thể bị hủy diệt chứ không thể bị đánh bại"* (A man can be destroyed but not defeated). Bộ xương cá là bằng chứng cho một cuộc chiến đấu phi thường, cho tầm vóc và ý chí của con người.

b) Ý nghĩa về hành trình theo đuổi khát vọng, lí tưởng
- Con cá kiếm – "giấc mơ" lớn mà cả đời người đánh cá theo đuổi – cuối cùng chỉ còn lại bộ xương. Điều này gợi liên tưởng đến hành trình chinh phục những ước mơ, lí tưởng cao đẹp của con người: nhiều khi thành quả không trọn vẹn, nhưng giá trị nằm ở chính quá trình dấn thân, nỗ lực và lòng kiên định.
- Khoảng cách giữa khát vọng lớn lao và hiện thực nghiệt ngã là một tầng nghĩa mà kết truyện để lại cho người đọc suy ngẫm.

c) Hình ảnh "giấc mơ về những con sư tử"
- Giấc mơ về đàn sư tử (gắn với kí ức tuổi trẻ của Xan-ti-a-gô) xuất hiện ở cuối truyện biểu tượng cho sức sống, sức mạnh, tuổi trẻ và niềm tin không bao giờ tắt. Dù thân thể đã rã rời, già nua, kiệt sức, nhưng trong tâm hồn ông lão vẫn vẹn nguyên khát vọng và sinh lực.
- Hình ảnh ấy cho thấy ông lão sẵn sàng cho những chuyến ra khơi mới, những cuộc chiến đấu mới. Nó khép lại truyện bằng một âm hưởng lạc quan, mở ra niềm tin vào sự tiếp nối bất tận của ý chí con người.

d) Ý nghĩa về tình người và sự nối tiếp các thế hệ
- Chi tiết cậu bé Ma-nô-lin trông nom, chăm sóc ông lão khi ông trở về gợi lên tình cảm ấm áp giữa con người với con người, niềm an ủi, sự sẻ chia. Cậu bé còn là biểu tượng cho thế hệ kế tục – người sẽ tiếp nối hành trình, kinh nghiệm và khát vọng của ông lão.

e) Đặc trưng "tảng băng trôi" của Hê-minh-uê
- Kết truyện giản dị, lạnh lùng mà hàm súc, để "phần chìm" ý nghĩa cho người đọc tự khám phá. Đây chính là biểu hiện tiêu biểu của nguyên lí sáng tác "tảng băng trôi": một phần nổi của ngôn từ, bảy phần chìm của ý nghĩa, tạo nên chiều sâu và sức gợi lớn cho tác phẩm.

*(Lưu ý: Đây là câu hỏi mở, mỗi người đọc có thể nêu những liên tưởng, suy ngẫm riêng, miễn là hợp lí và bám sát văn bản.)*