Giải Câu 8 trang 102 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Chuyến đi của Xan-ti-a-gô có phải là một chuyến đi thất bại hay không? Tại sao?

Nếu chỉ nhìn vào kết quả cụ thể, có thể nói chuyến đi của Xan-ti-a-gô là một thất bại: sau tám mươi tư ngày không bắt được cá, đến khi câu được con cá kiếm khổng lồ – thành quả của biết bao nỗ lực phi thường – thì trên đường trở về, con cá lại bị đàn cá mập rỉa sạch, chỉ còn trơ lại bộ xương trắng. Ông lão trở về tay trắng, kiệt sức, hai bàn tay rớm máu.

Nhưng xét về ý nghĩa tinh thần và nhân cách, đây hoàn toàn không phải là một thất bại. Bởi vì:

- Xan-ti-a-gô đã dám ra khơi xa, dám đương đầu và chiến thắng con cá kiếm – đối thủ xứng tầm nhất của đời ngư phủ. Ông đã chứng minh được bản lĩnh, kinh nghiệm, lòng kiên trì và sức mạnh ý chí của mình.
- Khi đàn cá mập tấn công, ông không buông xuôi mà chiến đấu đến cùng bằng tất cả vũ khí và sức lực còn lại. Ông thất bại trong việc giữ con cá, nhưng không thất bại trong tư thế của một con người.
- Câu nói nổi tiếng thể hiện tư tưởng của tác phẩm: *"Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại"* – ông lão bị cuộc đời, bị thiên nhiên khắc nghiệt làm cho kiệt quệ về vật chất, nhưng phẩm giá, niềm tin và khát vọng của ông thì vẫn nguyên vẹn. Trở về, ông vẫn mơ về những con sư tử, vẫn sẵn sàng cho chuyến đi mới.

→ Vì vậy, chuyến đi ấy là một thất bại về vật chất nhưng là một chiến thắng về tinh thần – một "thất bại không bị đánh bại". Đó chính là chiều sâu nhân văn của ngòi bút Hê-minh-uê và nguyên lí "tảng băng trôi" của ông.

b) Nếu coi Xan-ti-a-gô là một biểu tượng thì đó là biểu tượng của điều gì?

Nhân vật Xan-ti-a-gô có thể được xem là biểu tượng của:

- Con người và vẻ đẹp của ý chí, nghị lực: hình ảnh ông lão đơn độc chống chọi với biển cả mênh mông, với con cá khổng lồ và đàn cá mập hung dữ tượng trưng cho con người nhỏ bé nhưng kiên cường trong cuộc đấu tranh sinh tồn và chinh phục tự nhiên.
- Khát vọng vươn tới cái lớn lao, cái cao đẹp: con cá kiếm là biểu tượng cho lí tưởng, cho ước mơ đẹp đẽ mà con người theo đuổi bằng cả cuộc đời.
- Phẩm giá và niềm tin không gục ngã: dù phải trả giá, con người vẫn giữ vững tư thế hiên ngang, không chịu khuất phục trước nghịch cảnh. Xan-ti-a-gô là hiện thân cho triết lí sống của Hê-minh-uê: con người có thể bị hủy diệt về thể xác nhưng tinh thần, nhân phẩm thì bất khả chiến bại.

→ Tóm lại, Xan-ti-a-gô là biểu tượng cho con người với ý chí, nghị lực phi thường và khát vọng chinh phục, cho phẩm giá bất khuất không chịu đầu hàng trước mọi thử thách khắc nghiệt của cuộc đời.