Giải Câu 5 trang 102 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhận xét chung: Hình ảnh bộ xương con cá kiếm khổng lồ đặt bên con thuyền của ông lão Xan-ti-a-gô trở thành một "tấm gương" soi chiếu tính cách và tầm hiểu biết của mỗi nhân vật. Trước cùng một sự vật, mỗi người (hoặc nhóm người) lại có một thái độ khác nhau, qua đó nhà văn Hê-minh-uê gửi gắm quan niệm về con người và vẻ đẹp của lao động, của khát vọng.

a) Chú bé Ma-nô-lin: Ma-nô-lin dành cho ông lão tình yêu thương, sự cảm thông và khâm phục sâu sắc. Khi nhìn thấy đôi bàn tay bị thương của ông lão, chú bé đã bật khóc; chú ân cần chăm sóc, đi lấy cà phê, lấy thức ăn cho ông và quyết tâm sẽ lại cùng ông đi biển. Với Ma-nô-lin, điều đáng quý không phải là ông lão mang được bao nhiêu cá về mà là ý chí, lòng dũng cảm và kinh nghiệm của người thầy, người bạn vong niên. Thái độ của chú bé là thái độ của người thấu hiểu và trân trọng giá trị thật của cuộc chiến đấu.

b) Nhóm ngư dân: Những người bạn chài — những người cùng nghề, cùng từng trải — tụ tập quanh con thuyền, đo chiều dài bộ xương (dài tới mười tám pi-ê) và kinh ngạc, thán phục trước tầm vóc của con cá. Họ hiểu được giá trị của chiến công ấy vì họ biết thế nào là một cuộc vật lộn với biển cả. Đây là thái độ cảm phục của những người trong nghề, nhận ra kì tích phi thường của ông lão.

c) Chủ khách sạn (quán Terrace): Người chủ quán tỏ ra quan tâm, cảm thông, nhắn hỏi về ông lão và dặn dò chăm sóc. Đó là thái độ ân cần, sẻ chia của người từng quen biết, dõi theo số phận ông lão.

d) Hai du khách: Hai người khách lạ (một người đàn ông và một người phụ nữ) nhìn thấy bộ xương lớn với chiếc đuôi dựng đứng, nhưng vì không hiểu biết nên đã lầm tưởng đó là bộ xương của một con cá mập. Người phục vụ cố giải thích nhưng họ cũng chẳng để tâm. Thái độ của hai du khách là sự thờ ơ, hời hợt và không hiểu gì về cuộc chiến đấu kì vĩ đã diễn ra — họ chỉ nhìn thấy cái vẻ bề ngoài mà không hề cảm nhận được giá trị bên trong.

→ Ý nghĩa đối sánh: Qua bốn thái độ khác nhau, Hê-minh-uê làm nổi bật sự đối lập giữa những người thấu hiểu, trân trọng vẻ đẹp của ý chí và lao động con người (Ma-nô-lin, nhóm ngư dân, chủ khách sạn) với sự vô tâm, nông cạn của những kẻ ngoài cuộc (hai du khách). Cùng một bộ xương cá kiếm, với người này là biểu tượng của một chiến công phi thường, với người kia chỉ là vật lạ tầm thường. Chi tiết này thể hiện tư tưởng nhân văn và nguyên lí "tảng băng trôi" của tác giả: giá trị đích thực của con người nằm ở chiều sâu không phải ai cũng nhìn thấy được.