Giải Câu 1 trang 102 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Đoạn trích có thể chia làm 3 phần:

- Phần 1 (từ đầu đến cảnh ông lão đưa thuyền cập bến, buộc thuyền, vác cột buồm lên vai leo dốc về lều): hành trình trở về đất liền của ông lão Xan-ti-a-gô cùng bộ xương con cá kiếm khổng lồ bị đàn cá mập rỉa hết thịt. Đây là chặng kết thúc của chuyến đi biển dài ngày, khắc họa sự kiệt sức nhưng bền bỉ của người ngư phủ.

- Phần 2 (cảnh ông lão về lều nằm ngủ thiếp đi và giấc mơ về những con sư tử): khoảnh khắc ông lão trở về với không gian quen thuộc, buông mình nghỉ ngơi sau cuộc vật lộn. Giấc mơ về những con sư tử nơi bờ biển châu Phi tượng trưng cho sức sống, khát vọng và tuổi trẻ vẫn còn cháy trong tâm hồn ông.

- Phần 3 (cảnh buổi sáng, chú bé Ma-nô-lin phát hiện ông lão, xúc động, lo lắng chăm sóc ông và cuộc trò chuyện giữa hai người; dân chài trầm trồ trước bộ xương cá): sự trở về trong tình người ấm áp. Tình cảm của chú bé, sự khâm phục của mọi người và quyết tâm lại cùng ông ra khơi cho thấy thành quả thực sự của ông lão không phải con cá, mà là phẩm giá và niềm tin được tiếp nối.

b) Mối liên hệ giữa các phần:

Ba phần gắn kết chặt chẽ theo mạch vận động của sự kiện và tâm trạng, cùng làm nổi bật chủ đề về con người và khát vọng:

- Các phần nối tiếp nhau theo trình tự thời gian và không gian: từ ngoài khơi trở về bến → về lều nghỉ ngơi, mơ → sáng hôm sau gặp lại mọi người. Sự liên kết này tạo nên tính liền mạch, hoàn chỉnh cho hành trình "trở về".

- Về ý nghĩa, các phần có quan hệ bổ sung, nâng cấp cho nhau: phần 1 cho thấy thất bại bề ngoài (chỉ mang về bộ xương cá); phần 2 hé lộ sức sống nội tâm không bị khuất phục; phần 3 khẳng định chiến thắng tinh thần – ông lão vẫn được yêu thương, kính trọng và khát vọng chinh phục vẫn được tiếp nối qua chú bé. Nhờ đó, tư tưởng "con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại" được thể hiện trọn vẹn.

- Hình ảnh giấc mơ về những con sư tử ở phần 2 soi chiếu, hô ứng với hình ảnh chú bé và dự định ra khơi ở phần 3, tạo nên sự thống nhất của mạch biểu tượng về niềm tin và sức trẻ.