Giải Câu 2 trang 102 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 2 (trang 102) — Quan hệ giữa Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin qua cuộc đối thoại

Cuộc đối thoại dài nhất tác phẩm diễn ra khi ông lão đã trở về sau chuyến đi biển thất bại (con cá kiếm chỉ còn trơ bộ xương). Cả nội dung lẫn hình thức của cuộc trò chuyện đều hé lộ một mối quan hệ gắn bó đặc biệt giữa hai nhân vật.

a) Xét về nội dung cuộc đối thoại

- Hai người bàn về những điều rất cụ thể, đời thường: vết thương trên tay ông lão, chuyện ăn uống (cà phê, đồ ăn Ma-nô-lin mang tới), chuyện người dân chài đi tìm ông, dự định sắm sửa lại đồ nghề và cùng nhau ra khơi trở lại. Những nội dung ấy cho thấy đây không phải lời xã giao mà là sự quan tâm, chăm sóc nhau một cách thiết thực.
- Ma-nô-lin lo lắng cho sức khỏe ông lão, xót xa trước đôi tay bị thương, nhất quyết lại đi đánh cá cùng ông bất chấp việc bố mẹ bắt đổi sang thuyền khác. Điều đó thể hiện tình yêu thương, lòng biết ơn và sự khâm phục của cậu bé dành cho người thầy dạy nghề.
- Xan-ti-a-gô kể lại cuộc chiến với con cá, bộc lộ nỗi tiếc nuối nhưng không bi lụy; ông chấp nhận và còn tính chuyện ra khơi tiếp. Việc ông sẵn lòng sẻ chia tất cả với cậu bé cho thấy ông tin cậy, xem Ma-nô-lin là người duy nhất thấu hiểu mình.
- Như vậy, nội dung đối thoại cho thấy quan hệ giữa hai người là quan hệ thầy – trò, cha – con tinh thần: người dạy nghề và người kế tục, nương tựa, bù đắp cho nhau tình thân mà cả hai đều thiếu.

b) Xét về hình thức cuộc đối thoại

- Lời thoại ngắn, mộc mạc, tự nhiên, đậm khẩu ngữ của người dân chài; nhiều câu hỏi – đáp nối tiếp dồn dập, lắm khi bỏ lửng hoặc đan xen cử chỉ (mang đồ ăn, khóc, nắm tay). Hình thức giản dị ấy đúng với văn phong "tảng băng trôi" của Hê-minh-uê: lời ít mà tình nhiều.
- Cách xưng hô, giọng điệu thân mật, trìu mến; hai người không cần rào đón, nói thẳng điều mình nghĩ. Sự tự nhiên, không khách khí đó chỉ có ở những người đặc biệt gần gũi, hiểu nhau.
- Mạch đối thoại qua lại liên tục, người này nói chưa dứt người kia đã đáp, tạo cảm giác đồng điệu, ăn ý. Đằng sau những câu chữ đơn sơ là cả một tầng tình cảm sâu lắng mà người đọc phải tự cảm nhận (phần "chìm" của tảng băng).

c) Kết luận

Qua nội dung và hình thức của cuộc đối thoại dài nhất tác phẩm, có thể thấy giữa Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin là một mối quan hệ thầy – trò gắn bó như cha – con, chan chứa yêu thương, trân trọng và thấu hiểu. Chính tình cảm ấm áp ấy đã nâng đỡ tinh thần ông lão sau thất bại, đồng thời khẳng định niềm tin của Hê-minh-uê vào tình người và sự tiếp nối giữa các thế hệ.