Giải Câu hỏi trang 101 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích những hình ảnh đặc biệt trong đoạn kết của văn bản

Đoạn kết kể lại cảnh ông lão Xan-ti-a-gô đưa con thuyền cùng bộ xương cá kiếm khổng lồ về bến, mệt rã rời vác cột buồm lên vai leo dốc về lều, rồi thiếp đi và mơ về những con sư tử. Hệ thống hình ảnh ở đây có mấy nét đặc biệt sau:

a) Hình ảnh mang đậm tính biểu tượng, hàm súc (nguyên lí "tảng băng trôi")

- Các hình ảnh đều rất giản dị, cụ thể, được miêu tả bằng lối văn ngắn gọn, khách quan nhưng ẩn chứa nhiều tầng nghĩa chìm. Đây chính là biểu hiện của nguyên lí "tảng băng trôi" mà Hê-minh-uê theo đuổi: phần nổi (ngôn từ, sự việc) chỉ là một phần nhỏ, phần chìm (ý nghĩa biểu tượng) mới là điều nhà văn gửi gắm.

b) Hình ảnh bộ xương cá kiếm khổng lồ

- Con cá kiếm – thành quả lao động mà ông lão đổi bằng bao công sức, máu và ý chí – khi về đến bờ chỉ còn trơ lại bộ xương trắng vì bị đàn cá mập rỉa hết thịt.
- Hình ảnh này vừa gợi sự xót xa về thành quả bị tước đoạt, vừa là biểu tượng cho sự *chiến bại* của con người trước thiên nhiên, hoàn cảnh; nhưng đồng thời bộ xương vẫn "dài hơn cả con thuyền" lại khẳng định tầm vóc *phi thường* của cuộc chiến đấu và của khát vọng con người: "Con người có thể bị huỷ diệt chứ không thể bị đánh bại."

c) Hình ảnh ông lão vác cột buồm leo dốc về lều

- Chi tiết ông lão kiệt sức, nhiều lần phải ngồi nghỉ, vác chiếc cột buồm nặng trên vai leo lên dốc gợi liên tưởng đến hình ảnh Chúa Giê-su vác cây thập giá. Đây là hình ảnh ẩn dụ về con người nhỏ bé nhưng nhẫn nại chịu đựng khổ đau, mang dáng dấp một "người anh hùng" bi tráng của cuộc đời.

d) Hình ảnh giấc mơ về những con sư tử ở cuối tác phẩm

- Kết thúc văn bản bằng chi tiết ông lão ngủ và "mơ về những con sư tử" – hình ảnh trở đi trở lại nhiều lần trong tác phẩm.
- Sư tử (gắn với kí ức tuổi trẻ nơi bờ biển châu Phi) là biểu tượng của sức mạnh, sự dũng mãnh, tuổi trẻ và khát vọng sống không bao giờ lụi tắt. Giấc mơ ấy cho thấy dù thất bại, kiệt sức, ông lão vẫn không hề gục ngã về tinh thần; ngọn lửa khát vọng, niềm tin và ý chí vẫn cháy sáng.

Nhận xét chung: Những hình ảnh trong đoạn kết đều là hình ảnh biểu tượng đa nghĩa, giản dị mà sâu sắc, được xây dựng theo nguyên lí "tảng băng trôi". Chúng vừa kết tinh chủ đề của tác phẩm – ngợi ca vẻ đẹp và sức mạnh tinh thần bất khuất của con người – vừa để lại dư âm, buộc người đọc tự suy ngẫm và "lấp đầy" phần ý nghĩa còn bỏ ngỏ.